KURS ISHI

KIRISH Kurs ishining dolzarbligi va zarurati global iqtisodiy jarayonlar hamda milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini taʼminlash nuqtai nazaridan gʻoyat muhimdir. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga koʻra, global tovar va xizmatlar bozori hajmi 100 trillion AQSh dollaridan oshgan boʻlib, bu raqamlar talab va taklif mexanizmlarining uzluksiz muvozanatini saqlash zaruratini yaqqol koʻrsatmoqda [1]. Oʻzbekistonda esa 2023-yilda yalpi ichki mahsulot hajmi 80 milliard AQSh dollaridan oshgan, iqtisodiy oʻsish surʼatlari 6% dan yuqori boʻlgan [2]. Davlat Statistika qoʻmitasining maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda xizmat koʻrsatish sohasi yalpi ichki mahsulotning 40% dan ortigʻini tashkil etadi, shu bilan birga, chakana savdo aylanmasi hajmi har yili oʻrtacha 12-15% ga oʻsib bormoqda [3]. Bu koʻrsatkichlar iqtisodiy faoliyatning kengayib borayotganini va bozor munosabatlarining murakkablashayotganini aks ettiradi, bu esa bozor muvozanatini chuqur oʻrganishni taqozo etadi. Mamlakatimizda narx barqarorligini taʼminlash, inflyatsiyani jilovlash va isteʼmolchilar farovonligini oshirish bozor muvozanatini toʻgʻri tushunish va boshqarishga bogʻliqdir. Bozor muvozanati tushunchasi mikroiqtisodiy tahlilning asosiy toshlaridan biri hisoblanib, uning buzilishi iqtisodiyotda jiddiy oqibatlarga, jumladan, defitsit yoki ortiqcha mahsulot yuzaga kelishiga, narx oʻzgaruvchanligiga va iqtisodiy resurslarning samarasiz taqsimlanishiga olib kelishi mumkin. Hozirgi kunda Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, bozor erkinligining oshirilishi va raqobat muhitining rivojlanishi sharoitida talab va taklif kuchlarining oʻzaro taʼsirini, muvozanatga erishish mexanizmlarini hamda uning turlarini chuqur tahlil qilish, mavjud boʻshliqlarni aniqlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish muhimdir. Xususan, ayrim tovar bozorlarida, masalan, qurilish materiallari yoki oziq-ovqat mahsulotlari bozorlarida narxlarning keskin tebranishi, mavsumiy defitsit yoki ortiqcha mahsulot muammolari kuzatilmoqda, bu esa ushbu muammolarni tizimli ravishda hal etishga yoʻnaltirilgan tadqiqotlarga boʻlgan ehtiyojni oshiradi [4]. Shuningdek, raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi va elektron tijorat hajmining oʻsishi anʼanaviy bozor muvozanati modellariga yangi oʻzgarishlar kiritmoqda, bu esa mavjud nazariy yondashuvlarni qayta koʻrib chiqish va moslashtirish zaruriyatini keltirib chiqarmoqd ...