KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etdi, bu esa iqtisodiy faollikning barqarorligini ko'rsatadi [1]. Ushbu o'sishda xususiy sektorning ulushi sezilarli darajada oshib, tadbirkorlik subyektlari soni 560 mingdan oshdi [2]. Global miqyosda, jahon bozorlarida raqobatning kuchayishi, ayniqsa raqamli transformatsiya va globalizatsiya sharoitida, kompaniyalarning barqaror rivojlanishi uchun bozor va raqobat tahlilining ahamiyatini yanada oshiradi. Misol uchun, 2024-yilga kelib global elektron tijorat bozori hajmi 6.3 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa raqamli platformalardagi raqobatning shiddatliligini ko'rsatadi [3]. O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi jarayonida, mahalliy kompaniyalar uchun nafaqat ichki, balki tashqi bozorlarda ham raqobatbardoshlikni oshirish dolzarb vazifadir. Bugungi kunda O'zbekistonda iqtisodiy islohotlar chuqurlashib bormoqda, ammo bozor mexanizmlari va raqobat munosabatlarini yanada takomillashtirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, ba'zi tarmoqlarda davlat ishtirokining yuqoriligi, kichik va o'rta biznes uchun raqobat muhitining har doim ham adolatli bo'lmasligi, shuningdek, innovatsion mahsulotlar va xizmatlarni bozorga olib kirishdagi to'siqlar kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda [4]. Raqobat muhitining cheklanganligi narxlar monopoliyasiga, mahsulot va xizmatlar sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin, bu esa pirovardida iste'molchilar farovonligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Shu sababli, bozor va raqobatni chuqur tahlil qilish, mavjud kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlik va o'sishni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Bozor va raqobat munosabatlari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida taklif va talab qonunlari hamda raqobatning narxlarni shakllantirishdagi rolini fundamental tarzda asoslab bergan [5]. Joseph Schumpeter (1942) "kreativ vayronkorlik" nazariyasini ilgari surib, innovatsiyalar raqobat jarayonining asosiy harakatlantiruvchi kuchi ekanligini ta'kidlagan [6]. Michael Porter (1980) "Raqobat strategiyasi" kitobida Porterning Beshta Kuchi Modelini ishlab chiqqan, bu esa tarmoqdagi raqobat darajasini tizimli tahlil ...