KURS ISHI

KIRISH Jahon elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda 5,8 trillion AQSH dollarini tashkil etdi va 2027-yilga borib 8,1 trillion AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Oʻzbekistonda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2022-yilda 2,5% dan 2023-yilda 3,5% ga oshdi, bu esa bozorning faol oʻzgarishi va rivojlanishidan dalolat beradi [2]. Mamlakatimizda kichik va oʻrta biznesning iqtisodiyotdagi ulushi 2023-yilda 58,9% ni tashkil etdi, bu esa ularning bozor munosabatlaridagi faol ishtirokini koʻrsatadi [3]. Ushbu raqamlar bozor mexanizmlarini chuqur tushunish, ularning samaradorligini oshirish va iqtisodiy oʻsishga taʼsirini baholash muhimligini taʼkidlaydi. Bozor infrastrukturasi, raqobat muhiti va isteʼmolchilar xulq-atvori kabi elementlar iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayverlari boʻlib xizmat qiladi. Bozor va uning vazifalarini chuqur oʻrganish hozirgi iqtisodiy sharoitlarda, ayniqsa global iqtisodiy oʻzgarishlar va raqamlashtirish sharoitida gʻoyatda muhimdir. Jahon miqyosida va Oʻzbekistonda bozor munosabatlarining rivojlanishi yangi imkoniyatlar bilan birga qator muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Jumladan, raqobatbardoshlikni oshirish, infratuzilmani modernizatsiya qilish, raqamli bozorlarni tartibga solish va kichik biznesni qoʻllab-quvvatlash masalalari hali toʻliq hal etilmagan. Shuningdek, bozorning global va mahalliy taʼsirlar ostida qanday oʻzgarishi, uning samaradorligini taʼminlash uchun qanday siyosatlar va mexanizmlar zarurligi boʻyicha chuqur tadqiqotlarga ehtiyoj sezilmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu boʻshliqlarni toʻldirishga va mavjud muammolarga yechimlar topishga qaratilgan. Bozor nazariyasi va uning vazifalari koʻplab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan keng oʻrganilgan. Adam Smit (1776) oʻzining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot" asarida bozorning "koʻrinmas qoʻl" mexanizmi orqali resurslarni samarali taqsimlashini asoslab bergan [4]. Alfred Marshall (1890) "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida talab va taklif qonuniyatlarini chuqur tahlil qilib, bozor muvozanati tushunchasini ilmiy muomalaga kiritgan [5]. Joseph Schumpeter (1942) "Kapitalizm, sotsializm va demokratiya" asarida "ijodiy vayronkorlik" nazariyasini ilgari surib, innovatsiyalarning bozor rivojlanishidagi asosiy rolini koʻrsatgan [6]. Gary Becker (1976) oʻz tadqiqotlarida inson xulq-atvorini iqtisodiy mantiq nuqtai nazaridan o ...