KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotining 54% dan ortig‘i bozor iqtisodiyoti tamoyillari asosida shakllangan sektorlar hissasiga to‘g‘ri keldi, bu esa bozor munosabatlarining iqtisodiy rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko‘rsatadi [1]. Xususan, chakana savdo aylanmasi 2022-yilga nisbatan 15,2% ga o‘sib, 385,6 trillion so‘mni tashkil etgan, bu esa ichki bozordagi iste’mol talabining dinamik o‘sishini aks ettiradi [2]. Shu bilan birga, tovar ayirboshlash hajmi 2023-yilda 62,6 milliard AQSH dollariga yetgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 15,3% ga oshganligini ko‘rsatadi [3]. Ushbu raqamlar bozorning nafaqat iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri ekanligini, balki aholi farovonligini oshirish va resurslarni samarali taqsimlashda ham muhim vosita ekanligini tasdiqlaydi. Ayniqsa, global iqtisodiyotdagi o‘zgaruvchanlik, raqobatning kuchayishi va raqamli transformatsiyalar sharoitida bozor mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, uning vazifalari va turlarini ilmiy asosda o‘rganish O‘zbekiston uchun barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda strategik ahamiyat kasb etadi. Hozirgi davrda bozorning iqtisodiy mohiyati, uning turli funksional vazifalari va turlarini tushunish iqtisodiy siyosatni shakllantirish, investitsion muhitni yaxshilash hamda tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash uchun muhim hisoblanadi. O‘zbekiston iqtisodiyotining ochiqligi va jahon bozoriga integratsiyalashuvi jarayonida bozor munosabatlarining samaradorligini oshirish masalasi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Xususan, raqobat muhitini yaratish, bozor infratuzilmasini rivojlantirish, monopoliyaga qarshi siyosatni kuchaytirish, shuningdek, global va mahalliy bozorlardagi o‘zgarishlarga tezkor moslashuvchanlikni ta’minlash zarurati mavjud. Bozor mexanizmlarining yanada erkinlashuvi va raqamlashtirilishi fonida noxush tendensiyalarni, jumladan, norasmiy iqtisodiyotning ulushini qisqartirish, bozor subyektlari o‘rtasidagi shaffoflikni oshirish va qonun ustuvorligini ta’minlash bo‘yicha tizimli yechimlarga ehtiyoj sezilmoqda. Shu nuqtai nazardan, mazkur kurs ishi bozorning iqtisodiy mazmunini har tomonlama o‘rganish, uning vazifalari va turlarini tahlil qilish orqali ushbu dolzarb muammolarni hal etishga ilmiy hissa qo‘shishni maqsad qiladi. Bozorning iqtisodiy mohiyati va funksional vazifala ...