KURS ISHI

KIRISH Neft-gaz sanoati global energiya ehtiyojlarini qondirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi va uning barqaror rivojlanishi burg'ilash jarayonlarining samaradorligiga bevosita bog'liq. Xalqaro Energy Agency (IEA) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda dunyo bo'yicha neft va gazga bo'lgan talab mos ravishda kuniga 101.8 million barrel va 4.2 trillion kub metrni tashkil etgan [1]. Ushbu talabni qondirish uchun yangi konlarni o'zlashtirish va mavjudlarini modernizatsiya qilish dolzarbdir. Burg'ilash eritmalari neft va gaz quduqlarini burg'ilashda texnologik jarayonning ajralmas qismi bo'lib, uning samaradorligi va xavfsizligini ta'minlaydi. O'zbekistonning neft-gaz sanoati ham jadal rivojlanmoqda; "O'zbekneftgaz" AJ ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikada neft qazib olish hajmi 800 ming tonnadan, tabiiy gaz qazib olish esa 52 milliard kub metrdan oshgan [2]. Bu ko'rsatkichlar tog' jinslarini burg'ilashda eng optimal va samarali eritmalarni tanlash muhimligini ko'rsatadi, chunki noto'g'ri tanlangan eritma quduq barqarorligiga, asbob-uskunalarning yemirilishiga va umumiy operatsion xarajatlarning oshishiga olib kelishi mumkin. Burg'ilash eritmasining xususiyatlarini tog' jinslarining burg'ilanuvchanligi bilan to'g'ri bog'lash burg'ilash samaradorligini 20% gacha oshirish imkonini beradi, shu bilan birga avariyaviy holatlarni 15% ga kamaytiradi [3]. Ushbu mavzu, ayniqsa O'zbekiston sharoitida, tog' jinslari geologik tuzilishining murakkabligi va xilma-xilligi tufayli yanada dolzarbdir. Respublika hududida gilli slanetslar, qumtoshlar va karbonat jinslar kabi turli xususiyatlarga ega tog' jinslari keng tarqalgan [4]. Har bir tog' jinsining o'ziga xos fizik-mexanik xususiyatlari (qattiqligi, abrazivligi, g'ovakliligi, gidratatsiya qobiliyati) mavjud bo'lib, bu xususiyatlar burg'ilash eritmasiga qo'yiladigan talablarni belgilaydi. Amaldagi burg'ilash usullari va eritmalari har doim ham optimal emas, bu esa burg'ilash vaqtining uzayishiga, asbob-uskunalar resursining qisqarishiga va ekologik muammolarga olib keladi. Misol uchun, noto'g'ri eritma tanlovi natijasida gilli slanetslarda stvol beqarorligi yuzaga kelishi, quduq devorlarining yemirilishiga va burg'ilash jarayonining to'xtab qolishiga sabab bo'lishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish xarajatlarini o'rtacha 10-15% ga oshiradi [5]. Shu sababli, burg'ilash eritmasining turlari, ularning reologik xususiyatlari va t ...