KURS ISHI

KIRISH Avtomobil yoʻllari qurilishi soʻnggi yillarda global iqtisodiyotning muhim drayverlaridan biri boʻlib qolmoqda, bu esa ushbu infratuzilma loyihalarida geodezik ishlarning aniqligi va samaradorligiga boʻlgan talabni oshirmoqda. Jahon avtomobil yoʻllari qurilishi bozorining hajmi 2023-yilda 278,9 milliard dollarni tashkil etib, 2028-yilga borib 398,5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik oʻsish surʼati 7,4% ni tashkil etadi [1]. Oʻzbekiston Respublikasida ham bu borada ulkan ishlar amalga oshirilmoqda. Misol uchun, "2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi" doirasida mamlakatimizda jami 12 ming kilometr avtomobil yoʻllarini qurish, rekonstruksiya qilish va taʼmirlash belgilangan boʻlib, bu maqsadlarga 2023-yilda 1,3 milliard dollar, 2024-yilda esa 1,5 milliard dollardan ortiq mablagʻ yoʻnaltirilishi rejalashtirilgan [2]. Ushbu keng koʻlamli loyihalar, ayniqsa chiziqli inshootlarning aniqligi va mustahkamligini taʼminlashda geodezik ishlarni loyihalashning naqadar dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Zamonaviy geodezik texnologiyalar, xususan, GNSS, GIS, BIM va dronlardan foydalanish, loyihalashdan tortib, qurilish va ekspluatatsiyagacha boʻlgan barcha bosqichlarda yuqori aniqlik, tejamkorlik va tezlikni taʼminlashda asosiy rol oʻynaydi [4]. Mazkur tadqiqot mavzusining hozirgi sharoitda ahamiyati nafaqat avtomobil yoʻllari qurilishining miqyosi, balki uning murakkabligi va sifati bilan ham belgilanadi. Anʼanaviy geodezik usullar koʻpincha loyiha jarayonlarini sekinlashtirishi, xatolar ehtimolini oshirishi va qoʻshimcha xarajatlarga olib kelishi mumkin [5]. Bugungi kunda transport infratuzilmasiga qoʻyilayotgan talablar — xavfsizlik, chidamlilik, ekologik meʼyorlarga moslik va iqtisodiy samaradorlik — geodezik ishlarni loyihalashda innovatsion yondashuvlarni talab qiladi [6]. Avtomobil yoʻllarining qurilishi jarayonida geodezik oʻlchovlarning har bir millimetr aniqligi, yoʻlning ekspluatatsiya muddatini oʻrtacha 10-15% ga uzaytirishi va taʼmirlash xarajatlarini 5-7% ga kamaytirishi mumkin [7]. Loyihalash jarayonida yuzaga keladigan har qanday xato, qurilish bosqichida ularni bartaraf etish uchun loyiha qiymatining 2-3% ini tashkil etuvchi qoʻshimcha xarajatlarga sabab boʻladi [8]. Shuningdek, mavjud muammolar qatoriga raqamli texnologiyalarni integratsiyalashuv darajasining pastligi, kadrlar malakasi ...