KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini modernizatsiyalash va diversifikatsiyalash sharoitida davlat moliyasini boshqarishning samaradorligini oshirish, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning barqaror sur’atlarini ta’minlashda davlat budjeti daromadlarini prognozlash va rejalashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotida soliq yukining dinamikasi va uning tarkibiy o‘zgarishlari, shuningdek, bojxona to‘lovlari, davlat mulkini ijaraga berishdan tushumlar kabi daromadlar prognozining aniqligi iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash va davlatning investitsiya salohiyatini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Masalan, 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston davlat budjeti daromadlari umumiy ichki mahsulotga nisbatan 25,3% ni tashkil etdi, bu esa prognoz ko‘rsatkichlaridan biroz yuqori ko‘rsatkichdir [1]. Shuningdek, Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi mamlakatlarida soliq tushumlarining YaIMga nisbatan o‘rtacha 18-20% ni tashkil etishi, O‘zbekistonning ushbu ko‘rsatkich bo‘yicha jahon tajribasidan ancha yuqori ekanligini ko‘rsatadi [2]. Ushbu raqamlar davlat budjeti daromadlarini prognozlash va rejalashtirish jarayonlarining nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarbligini ko‘rsatadi. Davlat moliyaviy boshqaruvi samaradorligini oshirish, budjet taqchilligini nazorat qilish va davlatning iqtisodiy rivojlanishdagi rolini kuchaytirish uchun daromadlarni aniq prognozlash va ularni samarali rejalashtirish zarur. Mazkur kurs ishida davlat budjeti daromadlarini prognozlash va rejalashtirishning zamonaviy usullarini tadqiq etish, mavjud kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish asosiy maqsad qilib belgilangan. Bugungi kunda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iqtisodiyotni diversifikatsiyalash va investitsiya muhitini yaxshilash kabi murakkab vazifalar davlat budjetining daromadlar qismini aniq prognozlash va realistik rejalashtirishni talab qiladi. Noto‘g‘ri prognozlar budjet mablag‘larining samarasiz taqsimlanishiga, iqtisodiy o‘sish sur’atlarining sekinlashishiga va ijtimoiy dasturlarning bajarilishida qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin. Masalan, soliq tushumlarining kutilganidan kamayishi davlatning infratuzilma loyihalarini moliyalashtirish salohiyatini pasaytirishi mumkin [3]. Shu bilan birga, global iqtisodiyotdagi noaniqliklar, geoxiyosiy risklar va narxlarning o‘zgaruvchanli ...