KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston iqtisodiyotini yanada rivojlantirish va aholining ijtimoiy farovonligini yuksaltirishda davlat maqsadli jamg‘armalari muhim moliyaviy mexanizm sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bugungi kunda, dunyo iqtisodiyotida global moliyaviy inqirozlar va notinchliklar davom etayotgan bir sharoitda, mamlakatning barqaror taraqqiyotini ta’minlash uchun davlat xarajatlarining samaradorligini oshirish hamda mablag‘lardan maqsadli foydalanish dolzarb vazifa hisoblanadi. O‘zbekistonda ijtimoiy himoya, sog‘liqni saqlash, ta’lim, ilm-fan va boshqa muhim sohalarni moliyalashtirishga yo‘naltirilgan davlat maqsadli jamg‘armalarining umumiy hajmi so‘nggi besh yilda muntazam ravishda oshib bormoqda. Masalan, 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu jamg‘armalarga yo‘naltirilgan mablag‘lar yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 15% dan oshdi [1]. Bunday moliyaviy resurslarning salmoqli ulushi iqtisodiyot va ijtimoiy sohalarni qo‘llab-quvvatlashda, hududiy rivojlanishni rag‘batlantirishda va aholining turmush sifatini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, jamg‘armalarning faoliyatini yanada takomillashtirish, ularning mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirish, shaffoflikni ta’minlash va investitsion jozibadorligini ko‘tarish bo‘yicha tizimli ishlarni amalga oshirish zarurati bugungi kunning eng muhim ilmiy va amaliy masalalaridan biridir. Bu borada mavjud muammolarni tahlil qilish va ularning yechimlarini izlash ushbu kurs ishining asosiy maqsadi hisoblanadi. Ushbu mavzu bo‘yicha dunyo ilm-fanida keng ko‘lamli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Xususan, J. Stiglitz o‘z asarlarida davlat moliyaviy tizimlarining samaradorligini oshirishda jamg‘armalarning rolini tahlil qilib, ularning ijtimoiy tengsizlikni kamaytirishdagi ahamiyatini ta’kidlagan [2]. M. Friedman esa jamg‘armalarning iqtisodiy rivojlanishga ta’sirini tadqiq etib, mablag‘lardan oqilona foydalanishning muhimligini ko‘rsatib o‘tgan [3]. Shuningdek, A. Sen davlat xarajatlarining ijtimoiy samaradorligini baholashda foydalaniladigan turli metodologiyalarni ishlab chiqqan bo‘lib, uning yondashuvlari ushbu tadqiqotda ham nazariy asos sifatida ko‘rib chiqiladi [4]. I. Fisher esa moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda jamg‘armalarning rolini tadqiq etib, risklarni boshqarish mexanizmlarini taklif qilgan [5]. O‘zbekiston olimlaridan A. Vohidov davlat maqsadli jamg‘arm ...