KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakuniga ko‘ra ishsizlik darajasi 8,1% ni tashkil etdi, yoshlar o‘rtasida bu ko‘rsatkich 13,4% ga yetgan bo‘lsa, ayollar ishsizligi esa 11,0% ga tenglashgan [1]. Jahon miqyosida esa Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda global ishsizlik darajasi 5,1% ni tashkil etib, qariyb 205 million kishi ishsiz qolgan [2]. Ayniqsa, pandemiyadan keyingi davrda mehnat bozoridagi transformatsiyalar, raqamlashtirishning jadallashuvi va iqtisodiy o‘zgarishlar bandlik siyosatini qayta ko‘rib chiqishni talab etmoqda. Davlatning samarali bandlik siyosati aholi turmush darajasini oshirish, ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu sababli, ishsizlik tahdidini kamaytirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni izlash va amaliy mexanizmlarni joriy etish iqtisodiy xavfsizlikning ajralmas qismi hisoblanadi. Ushbu mavzuning hozirgi kundagi dolzarbligi shundaki, mehnat bozoridagi tarkibiy nomutanosibliklar, malakali kadrlar yetishmovchiligi va norasmiy bandlikning yuqori darajasi mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga jiddiy to‘siq bo‘lmoqda [3]. Xususan, 2023-yilda norasmiy bandlik bilan shug‘ullanuvchilar soni 5,4 million kishini tashkil etgan, bu esa iqtisodiy faol aholining 37% ini tashkil etadi [4]. Bu holat byudjetga soliq tushumlarining kamayishiga, ijtimoiy himoyaning zaiflashuviga va mehnat unumdorligining pasayishiga olib keladi. Qolaversa, globallashuv sharoitida mehnat migratsiyasining oqibatlari, jumladan, yoshlarning chet ellarga ishlash uchun ketishi ham bandlik siyosatining yanada samaraliroq bo‘lishini talab qiladi. Mavjud muammolarni hal etish uchun, bandlikni ta’minlashga qaratilgan kompleks yondashuvlar, jumladan, ta’lim tizimini mehnat bozori talablariga moslashtirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Davlatning bandlik siyosati va ishsizlik muammosini kamaytirish yo‘llari bo‘yicha ko‘plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Jahon miqyosida, Daron Acemoglu va James A. Robinson (2012) o‘zlarining "Why Nations Fail" asarida institutsional omillarning, jumladan, inklyuziv iqtisodiy institutlarning bandlik va ishsizlik darajasiga ta’sirini tahlil qilib, iqtisodiy o‘sish va bandlikni rag‘batlantirishda siyosiy institutla ...