KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda transport sohasini rivojlantirish va iqtisodiy xavfsizlikni taʼminlash masalasi bugungi kunda mamlakatning barqaror iqtisodiy oʻsishini taʼminlashda markaziy oʻrin tutadi. Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda transport xizmatlari hajmi 117,3 trillion soʻmni tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning 10,5% ini shakllantirdi [1]. Soʻnggi besh yilda transport infratuzilmasiga kiritilgan investitsiyalar hajmi 20 milliard AQSH dollaridan oshdi, bu esa tarmoqning modernizatsiya qilinishiga va logistika salohiyatining oshishiga zamin yaratdi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda Oʻzbekiston hududi orqali oʻtgan tranzit yuklar hajmi 7 million tonnadan oshib, bu koʻrsatkich 2022-yilga nisbatan 15% oʻsdi [3]. Ushbu raqamlar, mamlakatning geografik joylashuvi va Markaziy Osiyo mintaqasidagi asosiy tranzit koridori sifatidagi rolini hisobga olgan holda, transport sohasining nafaqat milliy iqtisodiyotdagi, balki mintaqaviy iqtisodiy xavfsizlikni taʼminlashdagi ahamiyatini yaqqol koʻrsatadi. Transport infratuzilmasining rivojlanishi tovarlar va xizmatlar harakatini tezlashtirib, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi hamda eksport salohiyatini oshiradi. Masalan, "Bir makon – bir yoʻl" tashabbusi doirasida amalga oshirilayotgan yirik loyihalar, jumladan, Xitoy-Qirgʻiziston-Oʻzbekiston temir yoʻli qurilishi loyihasi yakunlangach, Oʻzbekistonning jahon bozorlariga chiqish imkoniyatlari yanada kengayadi va tranzit daromadlari yiliga 500 million AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [4]. Shu bilan birga, transport sohasidagi iqtisodiy xavfsizlikni taʼminlashga qaratilgan harakatlar oʻziga xos murakkabliklarga ega boʻlib, ularni hal etish dolzarb hisoblanadi. Global geosiyosiy oʻzgarishlar, raqamlashtirishning tez surʼatlari va kiberxavfsizlik tahdidlarining ortib borishi transport infratuzilmasi uchun yangi xavflarni keltirib chiqarmoqda. Jumladan, xalqaro terroristik tashkilotlar va transmilliy jinoyatchilik guruhlarining transport kommunikatsiyalariga taʼsiri, shuningdek, yirik sanoat falokatlari yoki tabiiy ofatlar natijasida transport tizimining ishdan chiqishi mamlakat iqtisodiy xavfsizligiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin [5]. Mavjud muammolar qatoriga transport tarmoqlarining eskirgan qismi, xususan, yoʻl-transport infratuzilmasining ayrim hududlardagi sifatsizligi, multimodal transport tizimining toʻliq int ...