KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni Saqlash Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda psixologik maslahatlarga murojaat qilgan aholining 35% dan ortig'ida [1] diqqatni jamlash bilan bog'liq muammolar va 28% da xotira buzilishlari qayd etilgan [2]. Bu ko'rsatkichlar 2020-yilga nisbatan mos ravishda 12% va 9% ga oshganligini ko'rsatmoqda, bu esa zamonaviy sharoitlarda kognitiv funksiyalarning barqarorligini ta'minlash masalasining dolzarbligini isbotlaydi. Global miqyosda esa, Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) hisobotiga ko'ra, 2022-yilda kattalar aholisining qariyb 40% i [3] kamida bitta kognitiv funksiya, jumladan, diqqat va xotira bilan bog'liq yengil yoki o'rtacha darajadagi buzilishlardan aziyat chekkan, bu esa har yili iqtisodiy jihatdan milliardlab dollar zarar keltirmoqda [4]. Shuningdek, ta'lim sohasida, O'zbekiston Milliy Ta'lim Markazi (OMTM) tomonidan o'tkazilgan tadqiqotlar natijalariga ko'ra, maktab o'quvchilarining 45% dan ortig'i [5] o'quv materialini o'zlashtirishda diqqatni jamlash va eslab qolishda qiyinchiliklarga duch kelishmoqda, bu esa ularning o'quv samaradorligiga bevosita salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Bu statistik ma'lumotlar diqqat va xotiraning nafaqat shaxsiy hayot sifatiga, balki jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga ham ta'sir qiluvchi muhim omillar ekanligini ta'kidlaydi. Bugungi axborotlashgan jamiyatda, doimiy ravishda ortib borayotgan axborot oqimi va ko'p vazifalilik talablari sharoitida, diqqat va xotira kabi kognitiv funksiyalarning samarali ishlashi insonning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Biroq, zamonaviy hayot tarzi, jumladan, texnologiyalardan haddan tashqari foydalanish, stress darajasining oshishi va uyqu tartibining buzilishi kabi omillar bu kognitiv jarayonlarga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Natijada, diqqatni jamlash qobiliyatining pasayishi, xotira zaiflashuvi va o'rganish samaradorligining kamayishi kabi muammolar keng tarqalmoqda. Mavjud tadqiqotlar diqqat va xotira orasidagi chuqur o'zaro bog'liqlikni ko'rsatsa-da, bu bog'liqlikning mexanizmlari, rivojlanish bosqichlari va ularni optimallashtirish usullari bo'yicha tizimli va kompleks yondashuvlarga ehtiyoj sezilmoqda. Ayniqsa, O'zbekiston kontekstida, mahalliy aholining madaniy-ijtimoiy xususiyatlarini inobatga olgan holda, diqqat va xotira rivojlanishining o'ziga xos jihatlari va ularni takom ...