KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda elektron tijorat bozori so'nggi yillarda jadal rivojlanib, umumiy savdo aylanmasining tobora ortib borayotgan ulushini tashkil etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatdagi elektron tijorat aylanmasi qariyb 30 trillion so'mni tashkil etgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 28% ga o'sishni anglatadi [1]. Ushbu o'sish sur'atlari global tendensiyalar bilan ham uyg'unlik kasb etadi, chunki MarketsandMarkets (2024) hisobotiga ko'ra, jahon elektron tijorat bozori 2023-yilda 6,3 trillion AQSH dollarini tashkil etgan va 2027-yilga borib 10,7 trillion AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar elektron tijoratning jahon iqtisodiyotida va O'zbekiston milliy iqtisodiyotida o'ta muhim drayverga aylanganini yaqqol ko'rsatib turibdi. Xususan, O'zbekistonda internet foydalanuvchilari sonining 34 milliondan oshganligi [3] va mobil internet penetratsiyasining yuqoriligi elektron tijoratning yanada kengayishi uchun mustahkam zamin yaratmoqda. Bugungi kunda elektron tijorat faqatgina qulaylik vositasi bo'lib qolmay, balki iqtisodiy o'sish, ish o'rinlari yaratish va hududlararo farqlarni kamaytirishning muhim omiliga aylangan. Biroq, O'zbekistonda bu soha hali ham bir qator tizimli muammolarga duch kelmoqda. Bular jumlasiga yetkazib berish va logistika infratuzilmasining nisbatan cheklanganligi, onlayn to'lov tizimlarining xilma-xilligi va xavfsizligini yanada oshirish zarurati, raqamli savodxonlik darajasining mintaqalararo nomutanosibligi, shuningdek, iste'molchilar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarining yanada takomillashtirilishi kabilar kiradi. Ushbu muammolar elektron tijoratning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda va ularni ilmiy asosda tahlil qilish hamda amaliy yechimlar taklif etish dolzarb vazifadir. Mavjud adabiyotlar va amaliyot shuni ko'rsatadiki, bu sohadagi tadqiqotlar hali ham chuqur va keng qamrovli tahlillarga muhtoj bo'lib, ayniqsa O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan innovatsion yondashuvlar zarur. Elektron tijoratning nazariy asoslari va rivojlanish tendensiyalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, M. Porter (2001) o'z tadqiqotlarida elektron tijoratning raqobat strategiyalari va qiymat zanjiriga ta'sirini tahlil qilib, raqamli platformalarning biznes modellarini o'zgartirishdagi rolini yoritgan [5]. D ...