KURS ISHI

KIRISH Jahon raqamli iqtisodiyotining umumiy hajmi 2023-yilda taxminan 15,3 trillion AQSh dollarini tashkil etib, global yalpi ichki mahsulotning (YIM) 17,1% ini tashkil etgan [1]. Prognozlarga koʻra, bu koʻrsatkich 2027-yilga borib 23 trillion dollarga yetishi kutilmoqda [2]. Oʻzbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotning YIMdagi ulushi 2023-yilda 5,5% ga yetdi [3], bu esa mamlakat iqtisodiyotining raqamli transformatsiya jarayonlariga jadal kirib borayotganini koʻrsatadi. Raqamli xizmatlar eksporti hajmi 2022-yilda 34,1 mln AQSh dollarini tashkil etgan boʻlsa, 2023-yilda 100 mln AQSh dollaridan oshdi [4]. Shuningdek, 2023-yilda elektron tijorat aylanmasi 25 trln soʻmdan oshgani qayd etildi, bu esa oʻtgan yilga nisbatan 2,5 barobar oʻsishni koʻrsatadi [5]. Ushbu statistik maʼlumotlar raqamli iqtisodiyotning nafaqat global miqyosda, balki Oʻzbekistonda ham iqtisodiy oʻsishning asosiy drayverlaridan biriga aylanganligini tasdiqlaydi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida ishbilarmonlik muhitini rivojlantirish mavzusi bugungi kunda alohida ahamiyat kasb etmoqda, chunki anʼanaviy biznes modellarining samaradorligi pasayib, raqamli platformalar, sunʼiy intellekt, blokcheyn va katta maʼlumotlar kabi texnologiyalar biznes yuritish usullarini tubdan oʻzgartirmoqda. Ushbu oʻzgarishlar, bir tomondan, tadbirkorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratayotgan boʻlsa, ikkinchi tomondan, kiberxavfsizlik, raqamli koʻnikmalar yetishmasligi, infratuzilma kamchiliklari va raqamli tafovut (digital divide) kabi qator muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. Raqamli iqtisodiyotning jadal surʼatlarda rivojlanishi, jumladan, Fintex xizmatlarining kengayishi, elektron tijorat hajmining oshishi va elektron hukumat tizimlarining takomillashuvi zamonaviy ishbilarmonlik muhitining raqobatbardoshligini oshirishni taqozo etadi. Mazkur sharoitda raqamli transformatsiyaga moslashgan, innovatsiyalarga ochiq va xavfsiz ishbilarmonlik ekotizimini yaratish Oʻzbekistonning barqaror iqtisodiy oʻsishini taʼminlash uchun muhim strategik vazifadir. Ushbu muammolarni har tomonlama tahlil qilish va ularning yechimlarini izlash mazkur kurs ishining asosiy zaruratini belgilaydi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan boʻlsak, raqamli iqtisodiyot va ishbilarmonlik muhiti masalalari xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Masalan, D. Tapscott (1996) "Raqamli iqtisodiyot" ...