KURS ISHI

KIRISH Energetika sohasida xavfsizlikni ta'minlash bugungi kunda jahon iqtisodiyotining eng ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Xalqaro energetika agentligi (IEA) ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda global energiya iste'moli hajmi 175 teravatt-soatni tashkil etgan bo'lib, uning umumiy qiymati 10 trillion AQSh dollaridan oshgan [1]. O'zbekistonda esa elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 2023 yilda 78,9 milliard kVt/soatga yetgan, bu 2022 yilga nisbatan 4,7% o'sishni anglatadi [O'zR Statistika agentligi, 2024]. Shu bilan birga, mamlakatning qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish strategiyasiga muvofiq, 2030 yilga kelib umumiy energiya ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushini 25% ga yetkazish rejalashtirilgan [2]. Ushbu o'sish sur'atlari va strategik maqsadlar energetika tizimining barqaror va ishonchli ishlashini ta'minlash zaruratini yanada kuchaytiradi, chunki har qanday uzilish yoki zaiflik iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Mazkur tadqiqot mavzusi hozirgi kunda jahon va milliy miqyosda energetika sohasida yuzaga kelayotgan murakkab chaqiriqlar fonida alohida dolzarblik kasb etadi. Global iqlim o'zgarishlari, geosiyosiy keskinliklar, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi, hamda kiberxavfsizlik tahdidlari energetika tizimlarining mustahkamligiga jiddiy sinovlar qo'ymoqda. Xususan, O'zbekistonda energiya infratuzilmasining eskirishi, resurslarning cheklanganligi va ulardan samarali foydalanishdagi muammolar, shuningdek, energiya tizimiga raqamli texnologiyalar integratsiyalashuvi bilan bog'liq kiberxavfsizlik xavflari hal etilmagan masalalar qatoriga kiradi. Ushbu muammolar mamlakatning iqtisodiy xavfsizligi va barqaror rivojlanishiga bevosita ta'sir ko'rsatadi, shu sababli energetika xavfsizligini ta'minlash bo'yicha tizimli yondashuv va aniq mexanizmlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridandir. Energetika sohasida xavfsizlikni ta'minlash masalalari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, D. Yergin (1991) o'zining "The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power" nomli monumental asarida neftning global iqtisodiyot va geosiyosatdagi rolini tahlil qilib, energiya resurslariga bog'liqlikning milliy xavfsizlikka ta'sirini ochib bergan [3]. M. Klare (2001) esa "Resource Wars" kitobida energiya va boshqa resursl ...