KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda energiya resurslariga bo‘lgan talabning barqaror o‘sishi kuzatilmoqda, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) birligini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan energiya miqdorini aks ettiruvchi energiya intensivligi ko‘rsatkichi 2023-yilda 0.77 kg neft ekvivalentini tashkil etgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlarnikidan bir necha barobar yuqoridir [2]. Ushbu yuqori energiya intensivligi ishlab chiqarish xarajatlarini oshirishga olib keladi va iqtisodiyotning raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Energetika vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda elektr energiyasi iste’moli 78.5 milliard kVt/soatdan oshgan, gaz iste’moli esa 55 milliard kub metrni tashkil etgan [3]. Bu esa energiya resurslarini samarali boshqarish, energiya tejamkorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tish zaruratini yanada kuchaytirmoqda, chunki mavjud energiya infratuzilmasi va resurslardan foydalanish usullari iqtisodiy o‘sish sur’atlariga mos kelmay qolmoqda [4]. Shuningdek, 2023-yilda O‘zbekistonda yirik sanoat korxonalarining umumiy energiya sarfi 2022-yilga nisbatan 8.2% ga o‘sgani qayd etilgan [5], bu esa energiya resurslaridan samarasiz foydalanish holatlari hali ham mavjudligini ko‘rsatadi. Energiya resurslarini samarali boshqarish nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki ekologik barqarorlikni ta’minlash va mamlakatning energetik xavfsizligini mustahkamlash uchun ham muhim ahamiyatga ega. Global miqyosda qazilma yoqilg‘ilarga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish va karbonat angidrid izini qisqartirish masalasi dolzarb bo‘lib turgan bir paytda, O‘zbekiston uchun ham bu masala strategik ahamiyat kasb etadi [6]. Hozirgi kunda energiya infratuzilmasini modernizatsiya qilish, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish, energiya auditi tizimini takomillashtirish va “aqlli tarmoq” (Smart Grid) konsepsiyalarini amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha aniq mexanizmlarning yetishmasligi muammolarni keltirib chiqarmoqda [7]. Jumladan, energiya menejmenti tizimlarining (EMS) yetarli darajada rivojlanmaganligi korxonalar miqyosida energiya isrofgarchiligining oldini olishga to‘sqinlik qilmoqda, shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining mahalliy sharoitlarda keng miqyosda joriy etilishi uchun moliyaviy va huquqiy rag‘batlantirish mexanizmlari yetarlicha samarali emas [8]. Bu esa energiya ...