KURS ISHI

KIRISH Ergonomika atamasi yunoncha "ergon" (ish) va "nomos" (qonun) so'zlaridan olingan bo'lib, uni 1857-yilda polshalik olim Voytsex Yastshembovskiy fanga kiritgan. Shundan so'ng bu yo'nalish inson mehnat faoliyatini uning imkoniyatlariga moslashtirishni o'rganuvchi mustaqil fan sifatida shakllandi. Xalqaro ergonomika assotsiatsiyasi (IEA) 1959-yilda tashkil etilgan va bugungi kunda sohaning ilmiy-metodik markazlaridan biri hisoblanadi [1]. Mehnat tizimlarini loyihalashning ergonomik tamoyillari ISO 6385 standartida belgilangan [6]. O'zbekistonda xodimlar sog'lig'ini himoya qilishning huquqiy asosi 2016-yil 22-sentyabrda qabul qilingan "Mehnatni muhofaza qilish to'g'risida"gi Qonunda ifodalangan [14]. Ergonomika masalalari ishlab chiqarish, ofis va xizmat ko'rsatish sohalarida ish joyi yaratilayotgan paytdayoq hal etilishi lozim. Noqulay ish holati, takroriy harakatlar va haddan tashqari yuk mehnat charchog'ini tezlashtiradi, ish qobiliyatini pasaytiradi va kasbiy kasalliklar xavfini oshiradi. Ko'p hollarda ish joylari xodimning antropometrik o'lchamlarini hisobga olmasdan jihozlanadi, mikroiqlim va yoritilganlik talablari esa faqat rasmiy tekshiruvlar paytida e'tiborga olinadi. Mehnat muhofazasi chora-tadbirlari odatda xavfsizlikka qaratiladi, ish joyining inson imkoniyatlariga mosligi esa ikkinchi darajali masala sifatida qoladi. Natijada standartlar talablari va amaldagi ish joylari o'rtasida farq saqlanib qolmoqda. Ergonomik hisob va baholashni muntazam amaliyotga aylantirish zarurati shundan kelib chiqadi. Ergonomikaning umumiy asoslari xorijiy adabiyotlarda keng yoritilgan. Salvendy inson omili va ergonomika bo'yicha fundamental ma'lumotnomada fanning asosiy yo'nalishlarini tizimlashtirgan [15]. Kroemer inson tana o'lchamlariga texnik vositalarni moslashtirish tamoyillarini bayon etgan va antropometrik ma'lumotlarning loyihalashdagi o'rnini tahlil qilgan [10]. Norman kundalik buyumlarni loyihalashda foydalanuvchi ehtiyojlarini hisobga olish zarurligini o'rgangan hamda boshqaruv elementlarining tushunarliligi masalasini ko'targan [11]. Wickens va uning hamkasblari inson idroki, e'tibori va qaror qabul qilishini muhandislik psixologiyasi nuqtai nazaridan tahlil qilgan, axborotni aks ettirish vositalarini loyihalash bo'yicha tavsiyalar bergan [17]. Baholash metodlari bo'yicha Stanton va hammualliflar inson omilini o'rganishning amaliy usullarini tizi ...