KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda mehnat sharoitlari va ish joylarini ergonomik talablarga muvofiq loyihalash masalasi dolzarbligini mamlakat iqtisodiyotining jadal rivojlanishi va ishlab chiqarish hajmlarining oshishi bilan izohlash mumkin. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 601,3 trillion so‘mni tashkil etib, o‘sish sur’ati 2022-yilga nisbatan 5,5% ga yetdi [1]. Bu o‘z navbatida, ish o‘rinlarining ko‘payishiga va mehnat jarayonlarining intensivlashuviga olib kelmoqda. Biroq, ish joylarining ergonomik talablarga mos kelmasligi natijasida kasb kasalliklari va ish joyidagi jarohatlar soni ham muayyan darajada saqlanib qolmoqda. Xususan, 2022-yilda O‘zbekistonda ishlab chiqarish bilan bog‘liq jarohatlar va kasalliklar natijasida mehnat qobiliyatini yo‘qotish holatlari soni 2021-yilga nisbatan 3% ga oshgan [2]. Jahon mehnat tashkiloti (XMT) hisobotlariga ko‘ra, noto‘g‘ri ergonomik dizayn tufayli har yili global miqyosda 300 milliondan ortiq ishlab chiqarish jarohatlari qayd etiladi va yalpi ichki mahsulotning 4% gacha qismi ish joyidagi baxtsiz hodisalar va kasalliklar natijasida yo‘qotiladi [3]. Ushbu raqamlar ish joylarini ergonomik loyihalashning nafaqat xodimlar salomatligi va farovonligi, balki iqtisodiy samaradorlik uchun ham nechog‘li muhim ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda ish joylarini ergonomik talablarga muvofiq loyihalash masalasi nafaqat sog‘liqni saqlash, balki ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning ajralmas qismi hisoblanadi. Global miqyosda raqobatning kuchayishi kompaniyalardan samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va innovatsiyalarni joriy etishni talab qilmoqda. Noto‘g‘ri ergonomik sharoitlar ishchilarning tez charchashiga, e’tiborning pasayishiga, ish unumdorligining kamayishiga va uzoq muddatda surunkali kasalliklarning rivojlanishiga olib keladi. Bu esa ishlab chiqarishdagi xatolar sonini oshirib, mehnat unumdorligini 10-15% ga qisqartirishi mumkin [4]. O‘zbekiston sharoitida sanoat, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish sohalarida ish joylarini zamonaviy ergonomik standartlarga moslashtirish dolzarb muammolardan biridir. Ko‘plab korxonalarda eskirgan uskunalar, noqulay ish stollari va stullar, yomon yoritish, shovqin va vibratsiya kabi omillar xodimlar salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, mehnat samaradorligini pasaytirmoqda. Shu sababli, ish joylarini erg ...