KURS ISHI

KIRISH Jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 104.4 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib [1], xalqaro savdo hajmi esa 32 trillion AQSh dollaridan oshgan [2]. Bunday global iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik davlatlararo integratsiya jarayonlarining huquqiy asoslarini chuqur o‘rganishni taqozo etadi. O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62.6 milliard AQSh dollariga yetgan [3], bu mamlakatning xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi faolligini yaqqol ko‘rsatadi. Jumladan, O‘zbekistonning Evropa Ittifoqi (EI) bilan tovar ayirboshlash hajmi 2023-yilda 5.2 milliard AQSh dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 15% ga o‘sgan [4]. Bu EI bilan hamkorlikni kengaytirish va uning huquqiy tajribasini o‘rganish zaruriyatini yanada oshiradi. EI GSP+ (Generalised Scheme of Preferences Plus) imtiyozlari O‘zbekiston uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, 2021-yilda mazkur tizim doirasida O‘zbekiston eksporti hajmi 30% ga oshgan [5]. Ushbu kurs ishi Evropa Ittifoqi huquqi va davlatlararo integratsiya huquqini o‘rganish orqali O‘zbekiston uchun potentsial imkoniyatlar va muammolarni aniqlashga qaratilgan. Xalqaro ommaviy huquq fanining muhim tarkibiy qismi bo‘lgan ushbu mavzu davlatlararo hamkorlikning huquqiy mexanizmlarini tushunish, milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish va integratsiya jarayonlaridan samarali foydalanish uchun fundamental ahamiyatga ega. Bugungi kunda O‘zbekiston mintaqaviy va global integratsiya jarayonlariga faol qo‘shilmoqda, ammo bu jarayonlarning huquqiy jihatdan chuqur tahlili va EI tajribasini mahalliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha aniq mexanizmlar va tavsiyalar yetarli emas. Xususan, EI huquqining supranatsional tabiati, uning milliy qonunchilikka ta’siri va acquis communautaire tamoyillarining O‘zbekiston sharoitida qanchalik qo‘llanilishi mumkinligi borasida tizimli tadqiqotlar cheklangan. Evropa Ittifoqi huquqi va davlatlararo integratsiya masalalari xalqaro huquqshunoslikda keng o‘rganilgan. Misol uchun, H. Schermers (1991) o‘zining "Judicial Protection in the European Communities" asarida EI sudining rolini va milliy sudlar bilan o‘zaro aloqasini chuqur tahlil qilgan [6]. J. Weiler (1999) "The Constitution of Europe" asarida EI huquqining konstitutsiyaviy tabiati va uning a’zo davlatlarning suverenitetiga ta’sirini baholagan [7]. A. Stone Sweet (2004) "The Judicialization of Politics in Europe ...