KURS ISHI

KIRISH Firmalarning ishlab chiqarish omillariga baho belgilash mexanizmi zamonaviy iqtisodiyotda markaziy o'rin tutadi, chunki bu jarayon resurslardan samarali foydalanish, raqobatbardoshlikni oshirish va barqaror rivojlanishni ta'minlashning asosi hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasida ishlab chiqarish sohasiga kiritilgan to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2023-yilda 9,8 milliard dollarni tashkil etdi [1], bu mamlakat iqtisodiyotining tez sur'atlarda o'sib borayotganini ko'rsatadi. Ushbu investitsiyalar asosan moddiy, mehnat, moliyaviy va axborot resurslarini talab qiladi, ularning har biriga baho belgilash tizimi milliy iqtisodiyotning makro va mikro darajadagi barqarorligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Xususan, 2023-yil yakunlari bo'yicha sanoat mahsulotlari hajmi 675,5 trillion so'mga yetib, o'sish sur'ati 5,4% ni tashkil etdi [2], bu esa ishlab chiqarish omillarining narxlanish mexanizmlarini optimallashtirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Ishlab chiqarish omillariga baho belgilash, rent, foyda, ish haqi va foiz stavkalari orqali amalga oshiriladi, ularning samarali boshqaruvi korxona rentabelligini oshirish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun muhim ahamiyatga ega. Mavzuning dolzarbligi shundaki, globallashuv va bozor iqtisodiyoti sharoitida firmalar resurslarning cheklanganligi, raqobatning kuchayishi va innovatsion texnologiyalarning jadal rivojlanishi bilan yuzma-yuz kelmoqdalar. Bu sharoitlarda ishlab chiqarish omillariga to'g'ri baho belgilash, korxonaning uzoq muddatli barqarorligini ta'minlash va yangi investitsiyalarni jalb qilish uchun asosiy omillardan biridir. Hozirgi kunda O'zbekistonda ishlab chiqarish omillari bahosini shakllantirishda shaffoflik va bozor tamoyillariga to'liq rioya qilish borasida qator muammolar mavjud. Xususan, yerga bo'lgan rentaning aniq bozor qiymatini belgilash, mehnat bozoridagi ish haqi stavkalarining hududiy va tarmoqlararo farqlarini optimallashtirish, shuningdek, moliyaviy resurslarning (foiz stavkasi) yetarli darajada raqobatbardosh bo'lmasligi investitsiya jarayonlarini cheklashi mumkin. Ushbu muammolar firmalarning xarajatlarini oshirib, mahsulot tannarxiga salbiy ta'sir ko'rsatadi va pirovardida milliy iqtisodiyotning global raqobatbardoshligini pasaytiradi, shuning uchun ushbu sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazish dolzarb hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yic ...