KURS ISHI

KIRISH Fotometrik kattaliklarni oʻrganish zamonaviy yorugʻlik texnologiyalari, energetika samaradorligi va inson salomatligi nuqtai nazaridan gʻoyat dolzarb hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasida energiya tejash va samaradorlikni oshirish strategiyasi doirasida fotometrik parametrlarni optimallashtirishga boʻlgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Xususan, 2023-yil ma’lumotlariga koʻra, Oʻzbekistonning yorugʻlik texnikasi bozori hajmi taxminan 250 million AQSh dollarini tashkil etgan va har yili oʻrtacha 12-15% ga oʻsib bormoqda [1]. Kommunal xoʻjaliklarda energiya sarfini kamaytirish boʻyicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida yorugʻlik tizimlarida energiya sarfi soʻnggi uch yilda oʻrtacha 8-10% ga kamaytirildi [2]. Sanoat korxonalarida yorugʻlik muhitini meʼyoriy talablar asosida optimallashtirish ishlab chiqarish samaradorligini 5-7% ga oshirishga, xatoliklar sonini esa 3-4% ga kamaytirishga imkon beradi [3]. Ushbu koʻrsatkichlar fotometrik kattaliklarni chuqur oʻrganish, ularni amaliyotda toʻgʻri qoʻllash va tizimlarni energiya samaradorligi tamoyillari asosida loyihalashning muhimligini yaqqol koʻrsatadi. Bugungi kunda texnologiyalar rivoji bilan birga inson faoliyati uchun optimal yorugʻlik sharoitlarini yaratish dolzarb masala boʻlib qolmoqda. Notoʻgʻri yorugʻlik dizayni nafaqat energiya isrofgarigiga olib keladi, balki inson salomatligi, ish unumdorligi va psixologik holatiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Jumladan, yetarli yoritilganlikning yoʻqligi yoki aksincha, haddan tashqari yorqinlik koʻz charchashiga, bosh ogʻriqlariga va umumiy charchoqqa sabab boʻladi, bu esa ishlab chiqarishdagi xavfsizlik qoidalarining buzilishiga va mehnat unumdorligining pasayishiga olib kelishi mumkin [4]. Oʻzbekistonda yorugʻlik texnikasini standartlashtirish va meʼyoriy hujjatlarni xalqaro andozalarga moslashtirish jarayonlari faol olib borilmoqda, ammo hali ham amaliyotda eski va energiya samarasiz yorugʻlik tizimlaridan foydalanish holatlari mavjud [5]. Mazkur muammolar yorugʻlik oqimi, yorugʻlik kuchi, yoritilganlik va yorqinlik kabi fotometrik kattaliklarning nazariy asoslarini puxta oʻrganish hamda ularni amaliyotga tatbiq etish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini taqozo etadi. Fotometrik kattaliklarni oʻrganishga bagʻishlangan ilmiy ishlar uzoq tarixga ega boʻlib, bu borada koʻplab xorijiy va mahalliy olimlar salmoqli hissa qoʻshganlar. Xususan ...