KURS ISHI

KIRISH Fuqarolik qonunchiligining vaqt, makon va shaxslar doirasida amal qilishi masalasi huquqshunoslikning eng murakkab va nazariy jihatdan muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 600 mingdan oshgan [1], bu fuqarolik-huquqiy munosabatlar ko'lamining kengayishini va qonunchilikning samarali qo'llanilishi zaruriyatini ko'rsatadi. Xalqaro savdo aylanmasining 2022-yilda 50 milliard AQSH dollarini tashkil etishi [2] esa eksterritorial amal qilish tamoyillarining dolzarbligini yanada oshiradi. Shuningdek, 2023-yilda qabul qilingan yangi tahrirdagi Fuqarolik kodeksi [3] qonunlarning retrospektiv va prospektiv amal qilishi bo'yicha amaliyotda ko'plab savollarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu ko'rsatkichlar huquqiy normalarning aniq va shaffof amal qilish mexanizmlarini ta'minlashning naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatadi, chunki har bir huquqiy munosabatning qaysi qonun bilan tartibga solinishi fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqiy xavfsizligi va investitsiyaviy muhitning barqarorligini belgilaydi. Bu mavzu bugungi kunda ayniqsa muhim, chunki huquqiy munosabatlarning murakkablashuvi, transchegaraviy operatsiyalar hajmining ortishi va fuqarolik qonunchiligining doimiy ravishda takomillashib borishi qonunlarning amal qilish chegaralarini aniq belgilashni talab qiladi. Zamonaviy O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi sharoitida xalqaro xususiy huquq normalari bilan ichki qonunchilik o'rtasidagi kolliziyalarni oldini olish va ularni samarali hal etish dolzarb vazifadir. Amaldagi qonunchilikda retrospektiv va prospektiv amal qilish tamoyillarini qo'llashda aniq mezonlar va yagona yondashuvlarning yetishmasligi, shuningdek, chet el fuqarolari va yuridik shaxslar ishtirokidagi munosabatlarda "Status shaxslar" qoidalarini aniq talqin etishdagi ba'zi bo'shliqlar mavjud. Masalan, mol-mulkni rasmiylashtirishda “Lex rei sitae” tamoyili qanday qo'llanilishi, shartnomaviy munosabatlarda “Lex loci contractus” va “Lex loci actus” qoidalarining o'zaro nisbati bo'yicha amaliyotda turli yondashuvlar uchramoqda. Bu esa huquqiy nizolarni keltirib chiqarishi va fuqarolarning huquqiy himoyasini zaiflashtirishi mumkin. Shuning uchun, bu masalani chuqur o'rganish va amaliy takliflar ishlab chiqish huquqiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalq ...