KURS ISHI

KIRISH 2023-yil holatiga ko'ra, dunyo parlamentlari faoliyatida qonunchilik va nazorat funksiyalarining samaradorligi bo'yicha o'tkazilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, rivojlangan mamlakatlarda o'rtacha qabul qilingan qonunlarning 85% dan ortig'i parlamentning har ikki palatasi tomonidan muhokama qilinadi va tasdiqlanadi [1]. O'zbekistonda esa 2023-yil davomida Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan va Senat tomonidan ma'qullangan qonunlar soni 80 dan oshib, bu ko'rsatkich mamlakatning demokratik islohotlar yo'lidagi izchil harakatlarini aks ettiradi [2]. Shuningdek, O'zbekistonning jahon demokratik indeksidagi o'rni so'nggi besh yilda 10 pog'onadan ko'proqqa yaxshilanib, parlament faoliyatining shaffofligi va samaradorligini oshirishga qaratilgan sa'y-harakatlar samarasi o'laroq qayd etilmoqda [3]. Bu esa parlamentarizmni yanada takomillashtirish, Qonunchilik palatasi va Senatning vakolatlarini aniq belgilash hamda ularning o'zaro hamkorlik mexanizmlarini optimallashtirish zaruratini yuzaga keltiradi. Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan keng ko'lamli demokratik islohotlar sharoitida qonun chiqaruvchi hokimiyatning samarali faoliyatini ta'minlash, ayniqsa, Oliy Majlisning ikki palatasi – Qonunchilik palatasi va Senatning vakolatlarini aniq belgilash va ularning funksional uyg'unligini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mavjud qonun hujjatlarida ayrim vakolatlar bo'yicha dublikatsiya yoki, aksincha, bo'shliqlar kuzatilishi mumkin, bu esa qonun ijodkorligi jarayonini murakkablashtirib, parlament nazoratining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarni hal etish, ikki palatali tizimning afzalliklaridan to'liq foydalanish va zamonaviy talablarga javob beradigan samarali qonunchilik mexanizmlarini yaratish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik siyosatshunos *Robert Dahl* (1989) o'z asarlarida demokratiya nazariyasini chuqur tahlil qilib, ikki palatali parlament tizimlarining siyosiy barqarorlik va turli ijtimoiy guruhlar manfaatlarini ifodalashdagi rolini yoritgan [5]. *Giovanni Sartori* (1997) "Comparative Constitutional Engineering" asarida turli mamlakatlarning parlament tizimlarini qiyosiy o'rgangan holda, bikameralizmning turlari va ularning siyosiy tizimga ta'sirini ochib bergan [6]. Kanadalik olim *Lijph ...