KURS ISHI

KIRISH Geologiyada vaqtni aniqlash, ayniqsa, tog' jinslarining nisbiy yoshini belgilash, Yer tarixi va rivojlanishini tushunishning asosiy yo'nalishlaridan biridir. Zamonaviy geologiya global iqtisodiyotda muhim o'rin tutadi; masalan, jahon neft va gaz bozori hajmi 2023 yilda 6,3 trillion AQSh dollariga yetdi [1]. O'zbekistonda ham geologik qidiruv va tadqiqotlar natijasida foydali qazilmalar qazib olish salohiyati yuqori baholanmoqda, 2023 yilda mamlakatda tog'-kon sanoati yalpi ichki mahsulotning 13,5 foizini tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, tog' jinslarining aniq yoshini belgilash geologik hodisalarni vaqtinchalik izchil tartibga solish, tabiiy resurslarni baholash va havfli geologik jarayonlarni bashorat qilish uchun zarurdir. Hozirgi kunda ushbu sohada, ayniqsa, murakkab geologik tuzilmalarda nisbiy yoshni aniqlashda hali ham ko'plab hal etilmagan muammolar mavjud. Mavzuning o'rganilganlik darajasi global va mahalliy miqyosda keng qamrovli bo'lsa-da, aniq metodologik yondashuvlarni takomillashtirish talab etiladi. Xalqaro miqyosda, A.V. Sidorenko (1970) o'zining "Geoxronologiya" asarida stratigrafik qatlamlarni yoshini aniqlashning nazariy asoslarini batafsil yoritib bergan [3]. A. Hallam (1981) esa paleozoy erasi dengiz noto'g'riliklarini tahlil qilishda biostratigrafiyaning muhimligini ta'kidlagan [4]. J.M. Dickins (1997) global stratigrafiya va paleogeografiya aloqadorligini o'rganib, qatlamlarning yoshini aniqlashda foraminiferlar va braxiopodlarning roli haqida muhim xulosalar chiqargan [5]. Shuningdek, G.V. Demin (2003) tektonik jarayonlar va qatlamlarning nisbiy yoshini bog'lash bo'yicha tadqiqotlar olib borgan [6]. O'zbekiston geologlari orasida esa, Q.I. Nosirov (1988) O'zbekistonning janubiy hududlari paleozoy yotqiziqlarining stratigrafiyasi va yoshini aniqlashga katta hissa qo'shgan [7]. H.O. Hamidov (2010) esa Markaziy Qizilqumda mezozoy yotqiziqlarining stratigrafik kesmasini o'rganib, nisbiy yoshni aniqlashda litologik va paleontologik usullarning qo'llanilishini tahlil qilgan [8]. M.A. Qosimov (2015) esa tog' jinslarining nisbiy yoshini aniqlashda geosining qonunlarining O'zbekiston sharoitida qo'llanilishi bo'yicha tadqiqotlar olib borgan [9]. Biroq, adabiyotlarda, ayniqsa, O'zbekistonning turli geologik tuzilmalarida, murakkab geologik sharoitlarda tog' jinslarining nisbiy yoshini aniqlashning universal metodologik yondashuvlari, u ...