KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tug'ilish ko'rsatkichi 2023-yilda 968,7 ming nafarni tashkil etib, avvalgi yilga nisbatan 2,2 foizga oshganligi O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlarida qayd etilgan [1]. Bu ko'rsatkich respublikada go'daklar va chaqaloqlar sonining doimiy ravishda ortib borayotganini, demakki, ularning psixik rivojlanishini tushunish va qo'llab-quvvatlashga bo'lgan ehtiyoj tobora ortib borayotganini ko'rsatadi. Global miqyosda esa, har yili 130 milliondan ortiq bola tug'iladi, ularning dastlabki uch yillik hayoti kognitiv, emotsional va ijtimoiy ko'nikmalarning shakllanishi uchun eng muhim davr hisoblanadi [2]. UNICEF (Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg'armasi) hisobotlariga ko'ra, ilk bolalik davridagi rivojlanishga kiritilgan sarmoyalar kelajakda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga katta hissa qo'shadi, har bir sarflangan dollar uchun 4 dan 9 dollargacha iqtisodiy foyda keltirishi mumkin [3]. Shunday qilib, mazkur tadqiqot nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb bo'lib, kelajak avlodning sog'lom va to'laqonli rivojlanishini ta'minlashga xizmat qiladi. Go'daklik va chaqaloqlik davrida psixik rivojlanishning o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish hozirgi kunda juda muhimdir. Chunki bu davrda shakllanadigan bilish jarayonlari, hissiy-irodaviy sifatlar va ijtimoiy ko'nikmalar shaxsning butun hayoti davomidagi muvaffaqiyatiga poydevor bo'ladi. Mavjud ta'lim tizimlarida va ota-onalar orasida bolaning ilk yoshlardagi psixik ehtiyojlari haqida yetarli darajada ma'lumotga ega bo'lmaslik, ularning rivojlanishida turli xil muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, ba'zi hududlarda bolalar rivojlanish markazlarining yetishmasligi yoki mavjud xizmatlarning sifati pastligi kuzatiladi. Ushbu holatlar psixik rivojlanishdagi kechikishlar, nutqiy muammolar va ijtimoiy moslashuv qiyinchiliklariga olib kelishi mumkin. Shu sababli, bu davrning nazariy asoslarini chuqur o'rganish, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish va O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan yechimlarni taklif etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Go'daklik va chaqaloqlik davrida psixik rivojlanish masalasi jahon psixologiyasida ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Jan Piaget (1936) kognitiv rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, bolalarning bilish jarayonlari ketma-ket bosqichlarda rivojlanishini, jumladan, sensorimotor davr (tug'ilishdan 2 yoshgach ...