KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etdi, bu esa iqtisodiyotdagi barcha sektorlarda, jumladan, talab va taklif, ishlab chiqarish xarajatlari hamda korxonalar foydasini tahlil qilishning dolzarbligini oshiradi [1]. Ayniqsa, global iqtisodiy o'zgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari sharoitida, kichik va o'rta biznes subyektlarining umumiy ishlab chiqarishdagi ulushi 56.5% ga yetgani, ularning samaradorligini oshirishda grafik tahlil usullaridan foydalanish muhimligini ko'rsatmoqda [2]. So'nggi besh yilda mamlakatda tadbirkorlik subyektlari soni 30% dan ziyodga oshgani, ularning bozor sharoitlariga moslashuvchanligini ta'minlash va optimal boshqaruv qarorlarini qabul qilishda iqtisodiy ma'lumotlarni tezkor va aniq tahlil qilish zaruriyatini yanada kuchaytiradi [3]. Bu esa, iqtisodiy jarayonlarni vizualizatsiya qilish va ularni chuqur tahlil qilish imkonini beruvchi grafik tahlil usullariga bo'lgan ehtiyojni oshiradi. Bugungi shiddatli raqobat va tezkor o'zgaruvchan bozor sharoitlarida korxonalar va davlat organlari uchun mikroiqtisodiy jarayonlarni samarali boshqarish, xususan, talab va taklif dinamikasini tushunish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va foyda maksimalizatsiyasiga erishish strategik ahamiyat kasb etadi. Grafik tahlil usullari bu jarayonlarni sodda va tushunarli tarzda tasvirlash, murakkab iqtisodiy munosabatlar orasidagi bog'liqliklarni aniqlash imkonini beradi. Biroq, ko'pgina mahalliy korxonalar va mutaxassislar hali ham iqtisodiy ma'lumotlarni tahlil qilishda an'anaviy, ko'pincha murakkab statistik modellardan foydalanadi, bu esa qaror qabul qilish jarayonini sekinlashtiradi va noto'g'ri xulosalarga olib kelishi mumkin. Grafik tahlilning afzalliklari to'liq anglab yetilmaganligi va uning amaliy qo'llanishiga oid yetarli darajada tizimlashtirilgan ko'rsatmalar mavjud emasligi hozirgi kundagi asosiy muammolardan biridir. Mikroiqtisodiy tahlilda grafik usullarning nazariy va amaliy asoslari bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida talab va taklif egri chiziqlari hamda ularning kesishish nuqtasi — bozor muvozanatini grafik usulda birinchilardan bo'lib taqdim etgan [5]. John Maynard Keynes (1936) "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida agregat talab va taklif model ...