KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning 2023-yilda 6% ga o'sishi [1], sanoat ishlab chiqarishi hajmining esa 5.5% ga oshishi [2], ishlab chiqarish samaradorligini oshirishning dolzarbligini yaqqol ko'rsatmoqda. Global miqyosda, sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmi 2023-yilda 4.1% ga o'sgan bo'lsa [3], raqobatbardoshlikni saqlab qolish uchun har bir korxona ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirishga intilmoqda. Investitsiyalar va mehnat resurslaridan samarali foydalanish mahsulot hajmini ko'paytirishning asosiy omillaridan biri bo'lib, xususan, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda resurslardan oqilona foydalanish iqtisodiy o'sishning muhim drayveri hisoblanadi [4]. Shu sababli, ishlab chiqarish omillarining mahsulot hajmi ko'payishiga ta'sirini mikroiqtisodiy nuqtai nazardan chuqur tahlil qilish strategik ahamiyatga ega. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida resurslar tanqisligi va raqobatning kuchayishi sharoitida, har bir korxona mavjud resurslardan maksimal darajada samarali foydalanishga majbur. O'zbekistonda esa, iqtisodiy modernizatsiya va diversifikatsiya siyosati doirasida, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va izokvantalar nazariyasini amalda qo'llash orqali mahsulot hajmini ko'paytirish, yangi ish o'rinlari yaratish va aholi farovonligini yaxshilash dolzarb muammolardan biridir [5]. Ayniqsa, kapital va mehnat kabi asosiy ishlab chiqarish omillarini optimal kombinatsiyada qo'llash, korxonalarga xarajatlarni minimallashtirgan holda mahsulot ishlab chiqarishni ko'paytirish imkonini beradi. Amaldagi iqtisodiy siyosatlarda ishlab chiqarish omillarining o'zaro almashtirilish imkoniyatlari va ularning optimal nisbatlari yetarli darajada tahlil qilinmaganligi sababli, ushbu tadqiqot nafaqat nazariy bilimlar bazasini boyitadi, balki amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga ham xizmat qiladi. Ishlab chiqarish omillari va ularning mahsulot hajmi ko'payishiga ta'siri masalasi iqtisodiy nazariyaning markaziy masalalaridan biri bo'lib, uzoq vaqt davomida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida ishlab chiqarish omillarini (yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik qobiliyati) klassifikatsiyalagan va ularning narxlanish mexanizmlarini tahlil qilgan [6]. Paul Samuelson (1947) "Iqtisodiy tahlil asoslari" kitobida ishlab chiqarish funksiyasi va izokvantalar kon ...