KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo'ylab chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 1,7 trillion AQSH dollarini tashkil etib, global oziq-ovqat bozorining muhim qismini egalladi [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilda chorvachilik sohasi yalpi qishloq xo'jaligi mahsulotlari umumiy hajmida 45,7% ulushga ega bo'ldi va bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 4,2% ga o'sishni ko'rsatdi [2]. Mazkur tarmoqda mahsuldorlikni oshirish, xususan, hayvonlarning ozuqadan samarali foydalanishini ta'minlash, ovqat hazm qilish jarayonlarini optimallashtirish orqali erishiladi. Bugungi kunda jahon miqyosida ozuqa konversiyasi koeffitsientini 1% ga oshirish yiliga milliardlab dollar iqtisodiy foyda keltirishi mumkinligi taxmin qilinmoqda [3]. O'zbekiston sharoitida ham chorvachilik xo'jaliklarida ozuqa tannarxi umumiy xarajatlarning 60-70% ini tashkil etadi [4], shuning uchun ovqat hazm qilish samaradorligini oshirish mahsulot tannarxini kamaytirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ushbu mavzu, ayniqsa, hozirgi kunda iqlim o'zgarishi, global oziq-ovqat xavfsizligi muammolari va resurslardan oqilona foydalanish zaruriyati fonida dolzarblik kasb etmoqda. Ovqat hazm qilish jarayonlarining murakkab mexanizmlarini tushunish va ularga ilmiy asoslangan tarzda ta'sir ko'rsatish, nafaqat hayvonlar salomatligini yaxshilash, balki ozuqa moddalarining chiqindilarini kamaytirish, atrof-muhitga ta'sirni yumshatish va shu orqali barqaror chorvachilikni rivojlantirish imkonini beradi. O'zbekistonda yirik shoxli mollarning ovqat hazm qilish tizimidagi funksional buzilishlar natijasida mahsuldorlikning 10-15% gacha pasayishi kuzatiladi [5], bu esa ushbu sohadagi tadqiqotlarning dolzarbligini yanada oshiradi va hal etilmagan bir qator muammolar mavjudligini ko'rsatadi. Hayvonlarda ovqat hazm qilish jarayonlari global miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, D. A. N. Darragh (2018) ovqat hazm qilish fermentlarining sintezini va sekretsiyasini tartibga solish mexanizmlarini o'rgandi hamda turli hayvon turlari orasidagi farqlarni aniqladi [6]. J. M. Forbes (2019) hayvonlarning energiya metabolizmi va ovqatlanish xulq-atvori o'rtasidagi bog'liqlikni tadqiq qilib, ozuqaning ishtaha va to'qlik hissini qanday tartibga solishini ko'rsatib berdi [7]. K. E. Bach Knudsen (2020) ichak mikrobiotasining ovqat hazm qilish samaradorligiga va ozuqa moddalarining so'ri ...