KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda psixologik xizmatlar bozori hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 12% ga o‘sib, 2023-yilda taxminan 15 milliard so‘mni tashkil etdi [1]. Psixologik testlash ushbu bozorning muhim qismi bo‘lib, kadrlar tanlashda, o‘quv jarayonlarida va klinik amaliyotda keng qo‘llanilmoqda. Misol uchun, respublikamizdagi yirik kompaniyalarning 30% dan ortig‘i ishga qabul qilishda psixologik testlardan foydalanadi [2]. Ta’lim tizimida esa, o‘quvchilarning kasbga yo‘naltirilganligini aniqlash maqsadida har yili qariyb 500 mingdan ortiq test sinovlari o‘tkaziladi [3]. Jahon miqyosida psixologik testlash bozori 2023-yilda 2.5 milliard AQSH dollariga yetgan bo‘lib, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 4 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [4]. Bu raqamlar psixologik testlarga bo‘lgan talabning global va mahalliy darajada ortib borayotganligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, zamonaviy psixologik testlash amaliyoti nafaqat O‘zbekistonda, balki xalqaro miqyosda ham qator dolzarb muammolarga duch kelmoqda. Jumladan, testlarning validlik va reliabillik ko‘rsatkichlarining yetarlicha tekshirilmaganligi, adaptatsiya qilinmagan xorijiy testlardan foydalanish, etika va maxfiylik masalalariga e’tiborsizlik, hamda test natijalarini noto‘g‘ri interpretatsiya qilish hollari amaliyotchilar orasida keng tarqalgan [5]. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida milliy madaniy xususiyatlarni hisobga olgan holda testlarni adaptatsiya qilish va normalizatsiya qilish masalasi hal etilmagan bo‘lib qolmoqda. Bu esa, test natijalarining sub’ektivligiga va qabul qilingan qarorlarning sifati pasayishiga olib keladi. Mazkur kurs ishi aynan shu kabi muammolarni chuqur tahlil qilish va ularga yechim topishga qaratilganligi bilan dolzarb ahamiyat kasb etadi. Psixologik testlashning nazariy asoslari va amaliyotini o‘rganish bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Charles Spearman [6] klassik test nazariyasining (CTT) asoslarini yaratgan bo‘lib, test ballarini "haqiqiy ball" va "xato" komponentlariga ajratish g‘oyasini ilgari surdi. Louis Guttman [7] o‘zining Guttman shkalasini ishlab chiqib, o‘lchovlardagi bir o‘lchamli xususiyatlarni aniqlashga xizmat qiladigan yangi yondashuvni taklif etdi. Frederic Lord [8] va Georg Rasch [9] Item Response Theory (IRT) nazariyasini rivojlantirib, test punktlari va sinovdan o‘tuvchilarning latent xususiyatlari orasidagi mun ...