KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda huquqni amalga oshirish samaradorligini oshirish bo'yicha olib borilayotgan islohotlar natijasida so'nggi besh yilda qonun ustuvorligini ta'minlash ko'rsatkichi 12% ga yaxshilangani qayd etildi [1]. Xususan, 2023-yil yakunlari bo'yicha fuqarolarning huquqiy savodxonlik darajasi 65% ga yetgani, sudlar faoliyatiga nisbatan ishonch darajasi esa 58% ni tashkil etgani O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan e'lon qilingan rasmiy hisobotlarda o'z aksini topgan [2]. Biroq, davlat organlari va mansabdor shaxslar tomonidan qabul qilingan qarorlarning 20% ga yaqini fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari tomonidan to'liq bajarilmasligi yoki tushunilmasligi [3], shuningdek, huquqiy nizolarni sudgacha hal etish mexanizmlaridan foydalanish darajasi bor-yo'g'i 35% atrofida ekanligi [4] huquqni amalga oshirish jarayonida hali ham sezilarli bo'shliqlar mavjudligini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, "Huquq ustuvorligi indeksi" (Rule of Law Index) ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda huquqiy normalarga rioya etish darajasi o'rtacha 70% ni tashkil etsa-da [5], rivojlanayotgan mamlakatlarda bu ko'rsatkich 50-60% oralig'ida bo'lib, huquqiy tizimlar samaradorligini oshirish zaruriyati hali ham dolzarb masala bo'lib qolmoqda. Bugungi kunda huquqiy davlat qurish va fuqarolik jamiyatini mustahkamlash sharoitida huquqni amalga oshirish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish va optimallashtirish zarurati yanada ortmoqda. Mavjud huquqiy normalarning samarali ishlashini ta'minlay olmaslik, ularning amaliyotda to'liq bajarilmasligi va fuqarolar tomonidan tushunilmasligi jamiyatda huquqiy nihilizm [6] kabi salbiy holatlarning paydo bo'lishiga zamin yaratishi mumkin. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar asrida huquqiy munosabatlarning murakkablashishi va yangi shakllarning yuzaga kelishi [7] an'anaviy huquqni amalga oshirish mexanizmlarini qayta ko'rib chiqishni talab qiladi. Hozirgi kunda huquqiy jarayonlarni avtomatlashtirish va shaffofligini oshirish orqali huquqiy samaradorlik [8] ko'rsatkichlarini oshirish bo'yicha global sa'y-harakatlar olib borilayotgan bir paytda, O'zbekistonda ham bu yo'nalishdagi tadqiqotlar va amaliy choralar hal etilmagan ko'plab muammolarga yechim topish imkonini beradi. Bu esa mazkur kurs ishining dolzarbligini va amaliy ahamiyatini belgilaydi. Huquqni amalga oshirish nazariy va amaliy jihatdan uzoq yillardan buyon ko'plab xorijiy va ...