KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda huquqni qo'llash amaliyotini takomillashtirishga qaratilgan qonunchilik tashabbuslari soni 30% ga oshdi [1], sud jarayonlarining raqamlashtirilishi esa o'rtacha ish ko'rish muddatini 15% ga qisqartirish imkonini berdi [2]. Global miqyosda esa, huquqiy xizmatlar bozori hajmi 2023-yilda 900 milliard AQSh dollarini tashkil etib, yillik o'rtacha 4.5% o'sish sur'atini ko'rsatmoqda [3]. Biroq, shunga qaramay, aholining huquqiy ongi darajasi, ayniqsa, tadbirkorlik subyektlari orasida, hali ham talab darajasida emas, bu huquqiy normalarga rioya etilishida muayyan bo'shliqlarni yuzaga keltirmoqda. Jumladan, O'zbekistonda korruptsiya holatlari va qonunbuzarliklarning iqtisodiyotga ta'siri sezilarli bo'lib, bu holat mamlakatning investitsion jozibadorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [4]. Huquqni samarali amalga oshirish tizimi fuqarolarning davlatga bo'lgan ishonchini mustahkamlash, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish va jamiyatda adolat tamoyillarini qaror toptirish uchun fundamental ahamiyatga ega. Hozirgi globallashuv va shiddatli raqamlashtirish davrida huquqni amalga oshirish mexanizmlarini qayta ko'rib chiqish va ularni zamonaviy talablarga moslashtirish zaruriyati yanada ortmoqda. Mavjud huquqiy bazaning murakkabligi, ijro jarayonlaridagi byurokratik to'siqlar, shuningdek, huquqiy madaniyatning yetarli darajada rivojlanmaganligi kabi muammolar huquqiy normalarning to'liq va samarali tatbiq etilishiga to'sqinlik qiladi. Xususan, huquqiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari, elektron adliya tizimlarining kengayishi va compliance mexanizmlarining joriy etilishi kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. Bu holat, o'z navbatida, huquqni amalga oshirish jarayonlarining shaffofligini oshirish, korruptsiyaning oldini olish va iqtisodiy faoliyatni rag'batlantirish uchun samarali yechimlarni topishni taqozo etadi. Mazkur kurs ishi shu kabi dolzarb muammolarni ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilib, ularni hal etishga qaratilgan takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda katta ilmiy qiziqish uyg'otgan. Xalqaro miqyosda, Lourens Fridman [5] huquqiy tizimlar va huquqiy madaniyat o'rtasidagi bog'liqlikni chuqur tadqiq etib, huquqiy normalarning jamiyatdagi samarali amalga oshirilishi uchun uning ijtimoiy-madaniy kontekstining ahamiyatini ko'rsatgan. Ronald Dvorkin [6] huquqni talqin ...