KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda erta yoshdagi bolalarda nutq rivojlanishidagi kechikishlar 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra 15-20% ni tashkil etmoqda, bu esa idrok buzilishlari bilan bog'liq muammolarning dolzarbligini yaqqol ko'rsatadi [1]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda dunyo bo'ylab har 6 ta boladan bittasi rivojlanish nuqsonlariga duch kelgan, ularning muhim qismi idrok va nutq buzilishlari bilan bog'liqdir [2]. Xususan, sensor integratsiya buzilishlari erta yoshdagi bolalarda nutq rivojlanishining kechikishiga olib keluvchi asosiy omillardan biri sifatida qayd etilmoqda. Ushbu holat nafaqat bolaning o'zlashtirish qobiliyatiga, balki uning ijtimoiy moslashuvi va kelajakdagi ta'lim jarayonlariga ham salbiy ta'sir ko'rsatadi [3]. Mazkur muammoga kompleks yondashuvni talab qiladigan logopsixologik korreksiya usullarini takomillashtirish zarurati bugungi kunda yanada yaqqol ko'zga tashlanmoqda. Ushbu mavzu bugungi kunda o'zining ahamiyatini yo'qotmagan, aksincha, idrok buzilishlarining ortib borayotgan statistikasi va ularning nutq rivojlanishiga ta'siri bilan bog'liq yangi muammolar paydo bo'lmoqda. Bolalarda kech aniqlangan yoki noto'g'ri tashxis qo'yilgan idrok buzilishlari nutqning og'ir shakldagi buzilishlariga, masalan, alaliya yoki afaziyaga olib kelishi mumkin [4]. Bugungi kunda mavjud korreksiya dasturlari ko'pincha idrok buzilishlarining murakkab mexanizmlarini to'liq hisobga olmaydi, natijada terapiya samaradorligi pasayadi. Shu bois, idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'sirini har tomonlama o'rganish, uning patogenetik mexanizmlarini aniqlash va samarali logopsixologik korreksiya usullarini ishlab chiqish ham nazariy, ham amaliy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi [5]. Mavjud adabiyotlarda idrok buzilishlari va nutq rivojlanishi o'rtasidagi bog'liqlikni chuqur tahlil qiluvchi va O'zbekiston sharoitiga moslashgan kompleks tadqiqotlarning yetishmasligi sezilmoqda. Idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'siri bo'yicha ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida faol olib borilmoqda. Masalan, Jean Piaget (1970) kognitiv rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, bolaning idrok jarayonlari uning tafakkuri va til rivojlanishining asosini tashkil etishini isbotladi [6]. Lev Vygotsky (1978) esa ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasida nutq va kognitiv jarayonlar o'zaro chambarchas bog'liqligini, ijtimoiy o'zaro ta'sir o ...