KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil holatiga ko'ra, maxsus ta'limga muhtoj bolalarning umumiy soni 120 mingdan oshiqni tashkil etadi [1], shulardan 15-20% ga yaqini turli darajadagi nutq nuqsonlariga ega bolalar hisoblanadi [2]. Ushbu ko'rsatkichlar jamiyatda nutq nuqsoniga ega bolalar sonining salmoqli ekanligini ko'rsatadi, ularning intellektual salohiyatini to'g'ri baholash esa keyingi ta'lim-tarbiya va ijtimoiy integratsiya jarayonlarining samaradorligi uchun asosiy omillardan biridir. Shu bilan birga, zamonaviy psixometrik vositalardan foydalanish va ularni milliy kontekstga adaptatsiya qilish orqali bu bolalarning intellektual qobiliyatlarini aniqroq aniqlashga ehtiyoj tobora ortib bormoqda, chunki noto'g'ri diagnostika kelgusida noo'rin korreksiya dasturlarini belgilashga olib kelishi mumkin. Nutq nuqsoniga ega bolalarning intellektual rivojlanishi masalasi logopsixologiya va psixologik korreksiya metodlari sohasida markaziy o'rin egallaydi. Bugungi kunda bu bolalarning intellektini baholashda standartlashtirilgan, madaniy jihatdan moslashtirilgan va ishonchli psixometrik vositalarning yetarli darajada mavjud emasligi dolzarb muammolardan biridir. Mavjud usullar ko'pincha nutq qobiliyatlariga tayanganligi sababli, nutq nuqsoni bor bolalarning haqiqiy intellektual salohiyatini to'liq aks ettira olmaydi, bu esa ularning ta'lim va kasbiy yo'nalishlarini belgilashda xatoliklarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, ushbu tadqiqot nutq nuqsoniga ega bolalar intellektini psixometrik tekshirish amaliyotini takomillashtirishga qaratilgan bo'lib, ularning imkoniyatlarini maksimal darajada ochib berish va jamiyatga to'laqonli integratsiya qilish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Xususan, J. Piaget (1960) kognitiv rivojlanish nazariyasi orqali bolalar intellektining bosqichma-bosqich shakllanishini asoslab bergan, uning ishlari intellektual rivojlanishni baholash metodologiyalari uchun nazariy poydevor bo'lib xizmat qiladi [3]. L. S. Vigotskiy (1978) esa madaniy-tarixiy nazariyasida nutqning intellektual rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini ta'kidlab, ijtimoiy o'zaro ta'sirning ahamiyatini ko'rsatdi, bu esa nutq nuqsonlari mavjud bolalarning intellektini baholashda kompleks yondashuvni talab qiladi [4]. R. Sternberg (1985) triarxik intellekt n ...