KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda logopediya sohasiga ehtiyoj katta bo‘lib, rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, 2023-yilda maktabgacha ta'lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining 30% ga yaqini nutq rivojlanishi nuqsonlariga ega ekanligi aniqlangan [1]. Jumladan, umumiy nutq nuqsoni, fonetik-fonematik nutq nuqsoni, duduqlanish kabi muammolar keng tarqalgan. Bu ko'rsatkich, respublikada har yili tug'ilayotgan 900 mingdan ortiq chaqaloqlar orasida taxminan 270 ming nafar bolada nutq rivojlanishi buzilishlari xavfi mavjudligini ko'rsatadi [2]. Bunday holat bolalarning keyingi o'zlashtirishiga, ijtimoiy moslashuviga va psixologik rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatishi bilan birga, jamiyatning intellektual salohiyatiga ham bevosita ta'sir qiladi. Shu bilan birga, global miqyosda erta yoshdagi bolalarda nutq buzilishlari tarqalishi o'rtacha 5-8% ni tashkil etadi [3], bu O'zbekistondagi ko'rsatkichning nisbatan yuqoriligini ta'kidlaydi va ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Idrok buzilishlari nutq rivojlanishiga bevosita ta'sir etuvchi asosiy omillardan biri bo'lib, uning asoratlari bolaning kelajakdagi ta'lim va kasbiy muvaffaqiyatiga jiddiy to'siq bo'lishi mumkin. Hozirgi kunda idrok buzilishlarini erta tashxislash va korreksiya qilish masalasi O'zbekiston sog'liqni saqlash va ta'lim tizimida yetarli darajada hal etilmagan muammolardan biri bo'lib qolmoqda. Mavjud diagnostika metodlari va korreksion dasturlar zamonaviy xalqaro standartlarga to'liq mos kelmaydi, bu esa idrok buzilishlari bilan bog'liq nutq muammolarini samarali bartaraf etishga to'sqinlik qiladi. Bunday sharoitda idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'sirini har tomonlama o'rganish, uning sabab va oqibatlarini aniqlash, shuningdek, samarali korreksion-pedagogik yordam strategiyalarini ishlab chiqish nihoyatda muhimdir. Idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'siri masalasi jahon ilmiy jamoatchiligida uzoq yillardan buyon faol o'rganib kelinadi. Masalan, Jean Piaget (1936) bolalar rivojlanishidagi kognitiv bosqichlar nazariyasini ishlab chiqib, idrok va nutq rivojlanishining o'zaro bog'liqligini asosladi [4]. Lev Vygotsky (1978) esa sotsial-madaniy nazariyasida nutq va fikrlashning sotsial o'zaro ta'sir orqali rivojlanishini ko'rsatib, idrok jarayonlarining bu jarayondagi rolini ta'kidladi [5]. Uta Frith (2003) avtizm spektri buzilishlari bo'yicha tadqiqotlarida idrok buzilishlari, xususan, " ...