KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda bolalar va o'smirlar orasida nutq rivojlanishidagi buzilishlar soni so'nggi yillarda sezilarli darajada o'sish tendensiyasini ko'rsatmoqda. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda 3 yoshdan 7 yoshgacha bo'lgan bolalarning 18.5% ida nutq buzilishlari, shu jumladan fonetik-fonematik yetishmovchiliklar va nutqning umumiy rivojlanmaganligi kuzatilgan [1]. Bu ko'rsatkich 2019-yilga nisbatan 4.2% ga yuqoridir [1]. Shu bilan birga, BMT Bolalar jamg'armasi (UNICEF) hisobotlariga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida 5 yoshgacha bo'lgan bolalarning 20% gacha bo'lgan qismida kognitiv va nutq rivojlanishida kechikishlar aniqlangan, bu esa ularning keyingi ta'lim jarayonlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [2]. Ushbu statistik ma'lumotlar idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'siri masalasining nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy-pedagogik ahamiyatini ham ko'rsatadi, chunki nutq buzilishlari bo'lgan bolalar maktabga tayyorgarlikda qiyinchiliklarga duch kelishi va tengdoshlari bilan muloqotda cheklovlar yuzaga kelishi mumkin [3]. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, idrok buzilishlari ko'pincha nutq rivojlanishidagi kechikishlar va muammolarning asosiy sabablaridan biri sifatida ko'riladi. Shu sababli, idrok buzilishlarini erta aniqlash va ularni samarali korreksiya qilish usullarini ishlab chiqish zamonaviy logopsixologiya va psixologik korreksiya sohasida hal etilmagan dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Bugungi kunda mavjud korreksiya dasturlari va usullari har doim ham idrok buzilishlarining barcha turlarini va ularning nutqqa ta'sirini to'liq qamrab ololmayapti, bu esa kompleks yondashuvlarga ehtiyojni oshiradi. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida madaniy va lingvistik xususiyatlarni hisobga olgan holda, mahalliy sharoitga moslashtirilgan diagnostika va korreksiya metodikalarini ishlab chiqishga ehtiyoj yuqoridir. Bu o'z navbatida, kelajakda jamiyatning to'laqonli a'zosi bo'lib yetishadigan har bir shaxsning ta'lim olish va ijtimoiy integratsiyalashuv imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta'siri masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Piaget (1936) kognitiv rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, idrokning nutqqa qadar rivojlanishining ahamiyatini ta'kidlagan va bolaning atrofdagi dunyoni o'z ...