KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining 15-20% i nutq rivojlanishidagi buzilishlar bilan yashamoqda, ularning deyarli yarmi idrok buzulishlari bilan bog'liq bo'lishi mumkin [1]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) Bolalar Jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda 5 yoshgacha bo'lgan bolalar orasida nutq va rivojlanishdagi kechikishlar 17% ga yetishi mumkin [2]. Global miqyosda, sensor integratsiya disfunksiyasi bilan bog'liq idrok buzulishlari bolalar populyatsiyasining 5-16% ida kuzatiladi, bu esa nutq shakllanishiga salbiy ta'sir ko'rsatuvchi muhim omillardan biridir [3]. Shu bilan birga, Logopsixologiya va psixologik korreksiya sohasida ushbu murakkab bog'liqlikni chuqur tahlil qiluvchi va mahalliy sharoitlarga moslashgan kompleks yechimlarni taklif qiluvchi tadqiqotlar yetarli emas, ayniqsa O'zbekistonda. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa O'zbekistonning ta'lim va sog'liqni saqlash tizimida bolalar rivojlanishidagi o'ziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda ortib bormoqda. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va turli sensor stimulatsiyalar ortib borayotganiga qaramay, bolalarda idrok buzulishlari va ularning nutq rivojlanishiga ta'siri bilan bog'liq muammolar murakkablashib bormoqda [4]. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 26-oktabrdagi "Sog'lom turmush tarzini keng tatbiq etish va aholining jismoniy faolligini oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF-6099-sonli Farmonida bolalar rivojlanishidagi buzilishlarni erta aniqlash va korreksiya qilishga alohida e'tibor qaratilgan, ammo amaliyotda idrok va nutq rivojlanishi o'rtasidagi bog'liqlikni tizimli tadqiq etish va uni samarali logopsixologik korreksiya mexanizmlariga integratsiya qilish bo'yicha metodologik bo'shliqlar mavjud [5]. Ushbu bo'shliqlarni to'ldirish, mahalliy sharoitlarga moslashgan diagnostika va korreksiya strategiyalarini ishlab chiqish orqali dolzarb ijtimoiy ehtiyojni qondirish ushbu tadqiqotning asosiy zaruriyatini tashkil etadi. Idrok buzulishlari va nutq rivojlanishi o'rtasidagi bog'liqlik jahon ilmiy doirasida uzoq vaqtdan beri o'rganilib kelinmoqda. Amerikalik psixolog Jean Piaget (1936) bolalarning kognitiv rivojlanishi nazariyasini ishlab chiqib, idrok jarayonlarining nutq rivojlanishiga bevosita ta'sirini ko'rsatdi [6]. Rossiyalik logoped va psixolog R.E. Levina (1968) nutq buzilishlarini psixologik-pedagogik jihatdan tasn ...