KURS ISHI

KIRISH Idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta’siri — bu logopsixologiya va psixologik korreksiya sohasida global miqyosda dolzarb bo‘lib qolayotgan murakkab va ko‘p qirrali muammo hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni Saqlash Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatimizda 2023-yilda nutq rivojlanishida kechikishlar va buzilishlar bilan tug'ilgan bolalar ulushi 12.5% ni tashkil etgan [1]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko'ra esa, 2022-yilda dunyo bo'yicha 5 yoshgacha bo'lgan bolalarning 15-18% ida nutq buzilishlari kuzatilgan bo'lib, bu raqam yil sayin o'sish tendensiyasiga ega [2]. Bolalarda nutq rivojlanishidagi buzilishlar nafaqat ularning kommunikativ ko'nikmalariga salbiy ta'sir ko'rsatadi, balki bilish jarayonlari, ijtimoiy moslashuvi va kelajakdagi akademik muvaffaqiyatlariga ham jiddiy to'siq bo'lishi mumkin. Xususan, idrok buzilishlari fonida yuzaga keladigan nutqiy muammolar bolaning o'quv jarayonlarida qiyinchiliklarga duch kelishiga, o'zlashtirishda orqada qolishiga va tengdoshlari bilan muloqotda uzilishlarga olib kelishi mumkin. Shu bois, ushbu muammoni har tomonlama o'rganish, uning sabablarini aniqlash, erta diagnostika usullarini takomillashtirish va samarali korreksiya dasturlarini ishlab chiqish zamonaviy logopsixologiya oldida turgan eng muhim vazifalardandir. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekiston sharoitida yanada ortmoqda. So'nggi yillarda bolalar nutq rivojlanishi buzilishlari bilan bog'liq murojaatlar soni 2021-yildan 2023-yilgacha 20% ga oshgan [3]. Bu esa diagnostika va korreksiya tizimiga yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. Hozirgi kunda mavjud diagnostika metodlari va korreksiya dasturlari ba'zan idrok buzilishlarining nutqqa ta'sirini to'liq hisobga olmayapti, bu esa aralashuv samaradorligini pasaytirmoqda. Ko'pgina hollarda, nutq muammolari alohida ko'rib chiqilib, ularning tub sabablari bo'lgan idrokdagi nuqsonlar e'tibordan chetda qolmoqda. Bundan tashqari, erta aralashuv dasturlari yetarli darajada rivojlanmaganligi sababli, ko'plab bolalar uchun korreksion yordam kech boshlanmoqda, bu esa uning natijalarini sezilarli darajada cheklamoqda. Ushbu muammo nafaqat bolaning individual rivojlanishiga, balki jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotiga ham salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, chunki nutqiy muammolari bo'lgan shaxslar kelajakda mehnat bozorida va ijtimoiy hay ...