KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tug'ma nuqsonlar bilan tug'ilgan bolalar soni 2023-yilda har 1000 ta tirik tug'ilgan chaqaloqqa o‘rtacha 23.5 nafarni tashkil etdi [1]. Ushbu ko‘rsatkich global miqyosdagi o‘rtacha qiymatlarga (har 1000 chaqaloqqa 20-30 holat) yaqin bo‘lsada, nutq buzilishlari xavfi ostida bo‘lgan bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda [2]. Xususan, 2022-yilda maktabgacha ta’lim muassasalaridagi bolalarning 15-20%ida turli darajadagi nutq buzilishlari qayd etilgan bo‘lib, ularning taxminan 30-40%i idrok buzilishlari bilan bevosita bog‘liq ekanligi aniqlangan [3]. Bu esa, respublikamizda erta yoshdagi bolalarda idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta’sirini chuqur o‘rganish va samarali korreksiya dasturlarini ishlab chiqishning dolzarbligini ko‘rsatadi. Ushbu muammoni hal etish, bolalarning ijtimoiy moslashuvi, ta'lim olish imkoniyatlari va kelajakdagi hayot sifatini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda idrok buzilishlari va nutq rivojlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni kompleks o‘rganish, diagnostika va korreksiya mexanizmlarini takomillashtirish masalasi dolzarb muammoligicha qolmoqda. Mavjud tadqiqotlar ko‘pincha alohida idrok turlari yoki nutq buzilishlarining ayrim shakllariga e'tibor qaratadi, ammo ularning o‘zaro murakkab aloqadorligini tizimli tahlil qilish, ayniqsa O‘zbekiston sharoitida yetarli darajada o‘rganilmagan. Shuningdek, idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta’sirini erta aniqlash va individual korreksiya dasturlarini ishlab chiqishda zamonaviy logopedik metodikalarni joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj yuqori. Ayniqsa, skrining usullarining samaradorligini oshirish, ota-onalar va pedagoglarning bu boradagi bilimlarini oshirish orqali muammoga kompleks yondashuvni shakllantirish zarurati yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Idrok buzilishlarining nutq rivojlanishiga ta’siri muammosi jahon logopediyasi va maxsus pedagogikasida ko‘p yillardan buyon o‘rganib kelinadi. Masalan, L.S. Vigotskiy (1934) nutq va tafakkur rivojlanishining o‘zaro bog‘liqligi, idrok jarayonlarining oliy psixik funksiyalar shakllanishidagi ahamiyatini nazariy jihatdan asoslab bergan [4]. R.E. Levina (1968) nutq buzilishlarining turli etiologiyasini, shu jumladan, idrok etishdagi nuqsonlarning nutq taraqqiyotiga ta’sirini chuqur tahlil qilgan va nutqiy kamchiliklarning klassifikatsiyasini ishlab chiqqan [5]. T.B. Filicheva (1989) umumiy nutqiy rivojlanish kech ...