KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil holatiga ko'ra, maktab yoshidagi bolalar orasida nutqiy rivojlanishida nuqsoni bo'lganlarning soni umumiy bolalar aholisining taxminan 15-20% ini tashkil etadi [1]. Xususan, ko'p tarmoqli nutqiy nuqsonlar, ya'ni bir vaqtning o'zida bir nechta rivojlanish sohalarida (nutq, kognitiv, sensor, motor, ijtimoiy-emotsional) kuzatiladigan anomaliyalar bilan bog'liq holatlar so'nggi besh yilda 8-10% ga oshganligi qayd etilgan [2]. Bu ko'rsatkich global miqyosda ham ortib bormoqda, masalan, Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkilotining (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, rivojlanishda nuqsoni bo'lgan bolalar soni global miqyosda 2022-yilda 10-12% dan 2024-yilda 15% gacha oshgan [3]. Bu statistik ma'lumotlar mazkur masalaning dolzarbligini yaqqol ko'rsatib, bolalar rivojlanishida yuzaga kelayotgan murakkabliklarni o'rganish va ularga samarali yechimlar topish zaruratini taqozo etadi. Ayniqsa, sensor rivojlanishning nutqiy funksiyalarni shakllantirishdagi hal qiluvchi o'rni hisobga olinsa, bu masalaga yanada chuqurroq yondashish muhimdir. Bugungi kunda ko'p tarmoqli nutqiy nuqsoni bo'lgan bolalarda sensor rivojlanishning o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish va ularga mos korreksion-rivojlantiruvchi dasturlarni ishlab chiqish dolzarb muammolardan hisoblanadi. Mavjud ta'lim va sog'liqni saqlash tizimlarida ko'pincha nutqiy nuqsonlarga yagona yondashuv qo'llaniladi, biroq ularning asosida yotgan sensor buzilishlar yetarlicha e'tiborga olinmaydi [5]. Sensor ma'lumotlarni qayta ishlashdagi qiyinchiliklar, ya'ni sensor integratsiya buzilishlari nutqiy rivojlanishga bevosita ta'sir ko'rsatadi, bu esa bolaning umumiy kognitiv va ijtimoiy moslashuviga salbiy ta'sir qiladi [6]. Shu sababli, sensor rivojlanish xususiyatlarini aniqlash, risk omillarini tahlil qilish va samarali korreksiya strategiyalarini ishlab chiqish, maktab yoshidagi bolalarning ta'lim jarayoniga inklyuziv integratsiyasini ta'minlash uchun zarur bo'lib qolmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Jean Ayres (1972) o'zining "Sensor integratsiya va boladagi o'quv faoliyati" nomli fundamental asarida sensor integratsiya nazariyasini ishlab chiqqan va sensor disfunksiyaning nutq, harakat va o'rganish jarayonlariga ta'sirini ilmiy asoslab bergan [7]. Carol Kranowitz (1998) "The Out-of-Sync Child" kitobida sensor qayta ishlash buzili ...