KURS ISHI

KIRISH Rivojlanish jarayonida idrok tizimining normal faoliyat yuritishi bolaning dunyoni to'g'ri anglashida, bilim olishida va ijtimoiy moslashuvida hal qiluvchi rol o'ynaydi. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, dunyoda har 1000 ta boladan taxminan 5-10 tasida rivojlanish davrida sezgi va idrok jarayonlarida buzilishlar kuzatilmoqda [1]. O'zbekistonda ham oxirgi yillarda maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar orasida turli xil xulq-atvor va rivojlanishdagi o'ziga xosliklar, jumladan, idrokning buzilishi bilan bog'liq holatlar ko'payayotganligi kuzatilmoqda [2]. Bu esa ularning ta'lim olish qobiliyatiga, o'quv jarayoniga moslashishiga va kelajakda jamiyatga to'laqonli integratsiya qilishiga jiddiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarning ko'payishi, ularni bartaraf etish bo'yicha samarali usullar va dasturlarning yetishmasligi tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Idrok jarayonlarining buzilishlari nafaqat bolaning shaxsiy rivojlanishiga, balki uning oilasi va yaqin atrofidagi insonlarning psixologik yukini ham oshiradi. Shuning uchun, bu boradagi muammolarni ilmiy jihatdan chuqur o'rganish, zamonaviy diagnostika va korreksiya usullarini ishlab chiqish, shuningdek, jamiyatda bu turdagi buzilishlarga nisbatan to'g'ri munosabatni shakllantirish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Hozirgacha ushbu yo'nalishda olib borilgan tadqiqotlar ko'proq umumiy yondashuvlarni qamrab olgan bo'lib, bolalarning idrok buzilishlarining psixologik xususiyatlarini atroflicha tahlil qilish, ularning O'zbekiston sharoitiga moslashgan diagnostik va korreksion dasturlarini ishlab chiqishda ma'lum bir bo'shliqlar mavjud. Ushbu kurs ishida aynan shu masalalarga e'tibor qaratish ko'zda tutilgan. Idrok jarayonlarining buzilishlari va ularning psixologik xususiyatlari bo'yicha jahon miqyosida bir qator fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Buyuk psixolog Kurt Koffka o'zining "Gestalt psixologiyasi" (1935) asarida idrokning yaxlitlik va tashkil etuvchi qonuniyatlari haqida asosiy g'oyalarni ilgari surgan. Jean Piaget (1950-yillar) bolalar intellektual rivojlanishida idrokning o'rni va ontogenezdagi o'zgarishlarini tadqiq etgan. Aleksandr Luriya (1960-yillar) neyropsixologiya sohasida miyaning turli bo'limlarining idrok jarayonlaridagi rolini, jumladan, agnosiya kabi holatlarni chuqur tahlil qilgan [3]. Hozirgi kunda esa kognitiv neyropsixologiya sohasida soha v ...