KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda maxsus ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda, 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 200 mingdan oshgan bo‘lib, jami bolalar sonining taxminan 2,5% ini tashkil etadi [1]. Umumiy aholi orasida esa rivojlanish nuqsonlari bilan bog‘liq muammolarga duch kelayotgan shaxslar ulushi 2022-yilda 3,8% ga yetgan, bu raqamlar psixik rivojlanishning kechikishi (ZPR), mental retardatsiya, disfaziya va disleksiya kabi holatlarni o‘z ichiga oladi [2]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo miqyosida har 10 boladan bittasi biron turdagi rivojlanish nuqsoniga ega bo‘lib, bu global miqyosda 1 milliarddan ortiq insonni qamrab oladi [3]. Ushbu statistik ma’lumotlar logopsixologiya va psixologik korreksiya sohasida chuqur tadqiqotlar olib borish zaruratini yaqqol ko‘rsatmoqda, chunki nuqsonli rivojlanishning sabablari, oqibatlari va korreksiya usullarini chuqur o‘rganish jamiyatning har bir a’zosiga teng imkoniyatlar yaratish uchun muhimdir. Normal va nuqsonli rivojlanish qonuniyatlarini o‘rganish nafaqat nazariy ahamiyatga ega, balki amaliy jihatdan ham dolzarb hisoblanadi, chunki mazkur mavzu maxsus ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni erta diagnostika qilish, individual korreksiya dasturlarini ishlab chiqish va ularning inklyuziv ta’lim tizimiga muvaffaqiyatli integratsiyalashuvi uchun asos bo‘ladi [4]. Bugungi kunda bu sohada hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Jumladan, rivojlanish nuqsonlarining genetik va ekologik omillar bilan bog‘liqligini aniqlash, korreksiya metodlarining samaradorligini miqdoriy jihatdan baholash hamda milliy mentalitet va madaniy xususiyatlarni hisobga olgan holda moslashuvchan dasturlarni yaratish masalalari chuqur tadqiqotlarni talab etmoqda. Shuningdek, logopsixologik xizmatlarning hududiy qamrovini kengaytirish, mutaxassis kadrlar tayyorlash va ularning malakasini oshirish dolzarb vazifalardandir, chunki O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, respublika bo‘yicha logoped va defektologlarning soni umumiy ehtiyojning faqat 60% ini qoplaydi [5]. Normal va nuqsonli rivojlanish masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. Lev Vygotskiy (1983) madaniy-tarixiy rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, oliy psixik funksiyalarning shakllanishida ijtimoiy muhitning hal qiluvchi rolini asoslab bergan, shuningdek, ...