KURS ISHI

KIRISH Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, psixotik buzilishlar global aholining taxminan 3 foizini qamrab oladi, bu esa dunyo bo'ylab har yili millionlab odamlarning hayotiga salbiy ta'sir ko'rsatadi [1]. Xususan, shizofreniya bilan kasallanganlar soni 24 milliondan ortiqni tashkil etib, kasallik yukining katta qismini tashkil qiladi va bu holat mehnatga layoqatli aholining nogironlik darajasini erta yoshdan boshlab aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi [2]. O'zbekistonda esa, oxirgi besh yillikda ruhiy kasalliklarga chalinganlar sonida taxminan 15% o'sish kuzatilgan, jumladan, psixotik spektrdagi buzilishlar soni ham muttasil ortib bormoqda [3]. Respublika ixtisoslashtirilgan ruhiy salomatlik ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, ambulator va statsionar sharoitda psixotik kasalliklar bilan ro'yxatga olingan bemorlar soni har 100 000 aholiga 250 nafardan oshadi, bu esa psixotik holatlarni o'rganish va ularga qarshi kurashishning dolzarbligini yaqqol ko'rsatadi [4]. Bugungi kunda psixotik holatlarning murakkab etiopatogenezi va ularning ijtimoiy-psixologik oqibatlari jamiyat va ilm-fan oldida turgan jiddiy muammolardan biridir. Ushbu holatlarning rivojlanish omillarini chuqur tushunish, ularni psixologik jihatdan to'g'ri baholash va samarali korreksiya qilish yo'nalishlarini ishlab chiqish nafaqat bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, balki ularning oilalari va butun jamiyat uchun ham katta ahamiyatga ega. Mavjud tibbiy yondashuvlar kasallik simptomlarini boshqarishda ma'lum darajada muvaffaqiyatga erishsa-da, psixologik baholash va korreksiyaning integratsiyalashgan modelini ishlab chiqish orqali bemorlarning ijtimoiy moslashuvi va reabilitatsiyasini yanada samaraliroq ta'minlash zarurati mavjud [5]. Ayniqsa, stigma (kamsitish) masalasi psixotik holatlarga chalingan shaxslarning ijtimoiy hayotdan ajralib qolishiga sabab bo'lib, kasallikning o'zidan ham ko'proq zarar yetkazishi mumkin, bu esa psixoedukatsiya va profilaktika choralarini kuchaytirishni talab etadi [6]. Psixotik holatlarni o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Emil Kraepelin (1899) "dementia praecox" (hozirgi shizofreniya) tushunchasini kiritib, kasallikning klinik ko'rinishlarini tasniflashga katta hissa qo'shgan [7]. Eugene Bleuler (1911) esa shizofreniya atamasini taklif qilib, uning asosiy simptomlar ...