KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyalarini amalga oshirish jarayonida barqaror va inklyuziv iqtisodiy modelni shakllantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning taʼkidlashicha, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga oʻsgan boʻlib [1], bu koʻrsatkich dunyodagi oʻrtacha oʻsish surʼatlaridan yuqori hisoblanadi. Shuningdek, 2022-yilda kambagʻallik darajasi 14,1% ni tashkil etgan boʻlsa, 2023-yilda bu koʻrsatkich 11% gacha pasayishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu natijalar bozor iqtisodiyotining erkinliklari bilan birga, aholini ijtimoiy himoya qilish va daromadlar tengsizligini kamaytirishga qaratilgan siyosatning uygʻunligini taʼminlash zaruratini koʻrsatadi. Ijtimoiy bozor iqtisodiyoti modelini tadqiq qilish va uning xususiyatlarini Oʻzbekiston sharoitlarida qoʻllash imkoniyatlarini oʻrganish, iqtisodiy oʻsishni ijtimoiy adolat tamoyillari bilan uygʻunlashtirishga xizmat qiladi. Bu esa aholi turmush darajasini oshirish, kambagʻallikni qisqartirish va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlash uchun muhim zamin yaratadi. Hozirgi global iqtisodiy oʻzgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari sharoitida ijtimoiy bozor iqtisodiyoti modeli ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etadi. Chunki, ushbu model iqtisodiy samaradorlikni ijtimoiy adolat bilan bogʻlash orqali barqaror rivojlanishni taʼminlashga intiladi. Masalan, Gini koeffitsiyenti boʻyicha, Oʻzbekistonda 2022-yilda daromadlar tengsizligi 0.26 ni tashkil etgan [3], bu koʻrsatkich mintaqadagi boshqa mamlakatlarga nisbatan yaxshi boʻlsa-da, ijtimoiy farovonlikni yanada oshirish uchun yanada samaraliroq mexanizmlarni joriy etish talab etiladi. Ushbu kurs ishi aynan bozor erkinliklari va ijtimoiy adolat oʻrtasidagi muvozanatni topishga qaratilgan amaliy yondashuvlarni oʻrganish, mavjud nazariy muammolarni hal etish va Oʻzbekiston uchun moslashtirilgan yechimlarni taklif qilishga xizmat qiladi. Mavjud adabiyotlar va amaliy tajribalar tahlili shuni koʻrsatadiki, ijtimoiy bozor iqtisodiyoti tamoyillarini chuqur oʻrganish, Oʻzbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasini yanada takomillashtirishda muhim omil boʻlishi mumkin. Ijtimoiy bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida koʻplab yetuk olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, Valter Eyken (Walter Eucken) [4] oʻzining "Ordoliberalizm" konsepsiy ...