KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat sanoati global miqyosda barqaror rivojlanish va sog‘lom ovqatlanish tamoyillarini joriy etishga intilmoqda, bu esa biofaol moddalarga boy, funksional mahsulotlarga bo‘lgan talabni oshirmoqda. Jahon funksional oziq-ovqat bozori 2023-yilda 220,9 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga kelib yillik o‘rtacha 7,2% o‘sish sur’ati bilan 368,3 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish, ayniqsa, tabiiy ingredientlar, jumladan, ikkilamchi qishloq xo‘jaligi mahsulotlaridan foydalanish orqali erishilayotgan yutuqlar bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston Respublikasida non va non mahsulotlari iste’moli aholi ratsionining asosiy qismini tashkil etadi, har bir aholi jon boshiga o‘rtacha yillik non iste’moli 150 kg dan oshadi [2]. Shu bilan birga, O‘zbekistonda uzum yetishtirish hajmi yiliga 2 million tonnadan ortiqni tashkil etadi [3], bu esa uzum ikkilamchi mahsulotlarining (chigit, po‘stloq, sharbat qoldiqlari) katta hajmdagi xomashyo bazasini yaratadi. Ushbu ikkilamchi mahsulotlar, odatda, chiqindi sifatida qaraladi, ammo ularning tarkibida yuqori miqdorda polifenollar, antotsianlar, resveratrol va boshqa antioksidantlar mavjud bo‘lib, ulardan funksional mahsulotlar ishlab chiqarishda samarali foydalanish mumkin [4]. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya’ni ikkilamchi uzum mahsulotlaridan biofaol moddalarga boy non olish texnologiyasini ishlab chiqish, zamonaviy jamiyatning sog‘lom ovqatlanishga bo‘lgan ehtiyojini qondirish va qishloq xo‘jaligi chiqindilarini qiymatli mahsulotlarga aylantirish muammolarini hal qilish nuqtai nazaridan g‘oyat dolzarbdir. Dunyo bo‘ylab iste’molchilar orasida surunkali kasalliklar, xususan, yurak-qon tomir kasalliklari, diabet va onkologik kasalliklar tarqalishining ortishi fonida, profilaktik xususiyatlarga ega bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlariga talab keskin oshgan [5]. Ushbu dolzarblik, bir tomondan, aholi salomatligini mustahkamlashga qaratilgan davlat siyosati bilan, ikkinchi tomondan esa, resurslardan oqilona foydalanish va chiqindisiz ishlab chiqarish tamoyillariga intilish bilan izohlanadi. An’anaviy non ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan xomashyolarning ozuqaviy qiymatini oshirish va shu orqali aholining mikronutriyentlarga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, ayniqsa, O‘zbekiston kabi agrar mamlakatlar uchun muhim strategik vazifadir [6]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda bir qator ...