KURS ISHI

KIRISH Kiberxavfsizlik sohasidagi tahdidlarning murakkablashuvi va ma'lumotlar hajmining eksponensial o'sishi shifrlash algoritmlarining dolzarbligini yanada oshirmoqda. Global kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023-yilda 170 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib 397 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish raqamli infratuzilmalarni himoya qilishga bo'lgan talabning ortib borayotganini ko'rsatadi. O'zbekistonda esa, kiberxavfsizlik sohasiga kiritilgan investitsiyalar so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 25% ga o'sgan bo'lib, axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish bo'yicha strategiyalarda shifrlash texnologiyalari muhim o'rin tutadi [2]. Ayniqsa, internetga ulangan qurilmalar sonining ortishi (2024-yilda O'zbekistonda 35 milliondan ortiq internet foydalanuvchisi mavjud [3]) va raqamli transformatsiya jarayonlari PRESENT kabi yengil vaznli shifrlash algoritmlarining ahamiyatini kuchaytiradi, chunki ular cheklangan resurslarga ega qurilmalarda ham samarali ishlash imkonini beradi. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya'ni PRESENT yengil vaznli shifrlash algoritmi va uning tahlili, hozirgi kunda juda katta ahamiyatga ega. Global miqyosda axborot xavfsizligi sohasida yuzaga kelayotgan doimiy tahdidlar, jumladan, ma'lumotlarning buzilishi, ruxsatsiz kirish va intellektual mulkni o'g'irlash holatlari shifrlash texnologiyalariga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. O'zbekiston kontekstida esa, davlat organlari, banklar, sog'liqni saqlash tizimi va boshqa kritik infratuzilmalarda axborot xavfsizligini ta'minlash muhim strategik vazifa hisoblanadi. An'anaviy shifrlash algoritmlari ko'pincha resurs talabchan bo'lib, ularni mikroprotsessorlar, sensorlar va RFID qurilmalari kabi cheklangan quvvatli tizimlarda samarali qo'llash qiyin. Shu bois, PRESENT kabi yengil vaznli shifrlash algoritmlari Internet of Things (IoT) qurilmalari, mobil ilovalar va boshqa ko'plab cheklangan resursli tizimlar uchun optimal yechim taklif etadi. Ammo, ushbu algoritmlarning xavfsizlik darajasi, tezligi va resurs sarfi bo'yicha chuqur tahlili hali to'liq o'rganilmagan va ushbu bo'shliqni to'ldirish tadqiqotning asosiy zaruratini tashkil etadi. PRESENT algoritmi yuzasidan o'tkazilgan ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida ko'plab yetakchi olimlar tomonidan olib borilgan. Masalan, Bogdanov, Andrey va boshqalar (2007) PRESENT algoritmini ishlab chiqqan va ...