KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotining 24,1% ini tashkil etib, 2023-yilda 394 trillion so‘mdan ortiq qiymatdagi mahsulot ishlab chiqarilganligi, shuningdek, suv resurslarining 90% dan ortig‘i aynan ushbu sohaga sarflanishi uning iqtisodiyotdagi va aholi farovonligini ta’minlashdagi markaziy rolini ko‘rsatadi [1]. Jahon miqyosida esa qishloq xo‘jaligi global oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda asosiy ustunlardan biri bo‘lib, 2023-yilda dunyo bo‘yicha 9 trillion dollardan ortiq qiymatdagi mahsulot ishlab chiqarilganligi taxmin qilinmoqda [2]. Biroq, iqlim o‘zgarishi, suv resurslarining kamayishi va tuproq degradatsiyasi sharoitida ekinlarning barqaror hosildorligini ta’minlash dolzarb muammoga aylangan. Ayniqsa, o‘simliklarning suv va oziq moddalarni o‘zlashtirishdagi asosiy organi bo‘lgan ildiz tizimining morfologik va anatomik xususiyatlarini chuqur o‘rganish, ularning funksional ahamiyatini tushunish zamonaviy agrotexnologiyalar va o‘simlikchilik ilmining rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Hozirgi sharoitda, ayniqsa qurg‘oqchilik va sho‘rlanish kabi abiotik stresslarga chidamli ekin navlarini yaratish zarurati ortib bormoqda. Bunday navlarni yaratishda o‘simlik ildiz tizimining suvni va tuproqdagi oziq moddalarini samarali o‘zlashtirish qobiliyatini oshiruvchi morfologik va anatomik xususiyatlarini aniqlash va ulardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. An’anaviy genetik seleksiya usullari har doim ham ildiz tizimining yashirin xususiyatlarini to‘liq hisobga ololmaydi, bu esa yuqori hosildorlikni ta’minlashda cheklovlar yaratadi. Shu bois, ildiz tizimining mikro-va makro-darajadagi xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, ularning suv va minerallarni o‘zlashtirish jarayonlariga ta’sirini aniqlash, innovatsion yechimlarni ishlab chiqish dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Bu tadqiqot nafaqat nazariy bilimlar bazasini kengaytiradi, balki amaliy qishloq xo‘jaligida resurslardan samarali foydalanishga yo‘l ochadi. Ildiz tizimining morfologik va anatomik xususiyatlari bo‘yicha ilmiy izlanishlar uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. L. Cisar va A. W. Marschner (1988) o‘z tadqiqotlarida ildiz uchi qismining oziq moddalar o‘zlashtirishdagi rolini va ildiz tukchalarining maydoni qanchalik muhim ekanligini isbotlaganlar, bu esa ildiz yuzasi maydoni bilan oziq moddalar ...