KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakunlari bo'yicha yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi, bunda oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o'sishi 9,7%, nooziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o'sishi 8,7%, xizmatlar narxlarining o'sishi esa 9,1% ga yetdi [1]. Shu bilan birga, 2024-yilning birinchi choragida aholi jon boshiga real daromadlar o'sishi 6,9% ni tashkil etgan bo'lsa-da [2], nominal daromadlarning inflyatsiya sur'atlaridan pastroq o'sishi xarid qobiliyatining pasayishiga olib kelmoqda. Bu holat, ayniqsa, aholining kam ta'minlangan qatlamlari uchun kundalik iste'mol tovarlariga bo'lgan talabning narxga sezgirligini keskin oshiradi, chunki ularning budjetida oziq-ovqat va birlamchi ehtiyojlar uchun xarajatlar salmog'i yuqori bo'ladi. Natijada, korxonalar o'z mahsulotlarining narx siyosatini belgilashda iste'molchilarning ushbu o'zgaruvchan xulq-atvorini chuqur tahlil qilishga majbur bo'lmoqda, aks holda raqobatbardoshlikni yo'qotish xavfi mavjud. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda global va milliy miqyosda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon miqyosida, COVID-19 pandemiyasi va geosiyosiy keskinliklar oqibatida yuzaga kelgan ta'minot zanjiri uzilishlari va energiya narxlarining ko'tarilishi ko'plab mamlakatlarda inflyatsion bosimni kuchaytirdi. Xususan, 2022-yilda Yevrozona mamlakatlarida inflyatsiya so'nggi 40 yildagi eng yuqori ko'rsatkich – 10,6% ga yetganligi qayd etildi [3]. O'zbekiston sharoitida, liberallashtirish jarayonlari, tashqi savdo hajmining o'sishi va aholi daromadlari dinamikasining o'zgarishi iste'mol xulq-atvorining murakkablashuviga olib kelmoqda. Bozorda tovar va xizmatlar narxlarining uzluksiz o'zgarishi sharoitida iste'molchilarning xarid qarorlari nafaqat narxga, balki sifat, brendga sodiqlik, alternativalar mavjudligi kabi omillarga ham bog'liq bo'ladi. Shu sababli, inflyatsiya sharoitida iste'molchilarning narxga sezgirligini chuqur tahlil qilish, korxonalar uchun samarali narx strategiyalarini ishlab chiqish, shuningdek, davlatning ijtimoiy-iqtisodiy siyosatini shakllantirish uchun zarur ilmiy asosni taqdim etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon adabiyotlarida qator muhim tadqiqotlar mavjud. Masalan, Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida talabning narx bo'yicha elastikligi tushun ...