KURS ISHI

KIRISH Inflyatsiya, uning kelib chiqishi va oqibatlari mavzusidagi kurs ishi uchun kirish qismi quyidagicha: 2023-yil yakunlari boʻyicha Oʻzbekistonda yillik inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1], bu hukumat tomonidan belgilangan 2024-yil uchun 8-9% lik prognoz koʻrsatkichidan yuqori hisoblanadi [2]. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, iste’mol narxlari indeksi (INI) 2022-yilda 12.3% ni, 2021-yilda esa 10.2% ni tashkil etgan edi [3]. Ushbu raqamlar inflyatsiyaning milliy iqtisodiyot uchun barqaror va dolzarb muammo bo'lib qolayotganini ko'rsatadi. Global miqyosda esa 2023-yilda o'rtacha yillik inflyatsiya darajasi 6.9% ga yetgan bo'lib, bu so'nggi yigirma yildagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biri hisoblanadi [4]. Bunday holat iste'molchilarning xarid qobiliyatining pasayishiga, investitsiyalarning qisqarishiga va iqtisodiy o'sish sur'atlarining sekinlashishiga olib kelmoqda. Xususan, yuqori inflyatsiya sharoitida aholi daromadlarining real qiymati tushib ketishi ijtimoiy qatlamlar o'rtasidagi tafovutni kuchaytirib, ijtimoiy keskinlikni oshirishi mumkin. Bugungi kunda inflyatsiya iqtisodiy siyosatning eng muhim muammolaridan biri bo'lib qolmoqda, chunki u nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikka, balki aholining turmush darajasiga ham bevosita ta'sir ko'rsatadi. Jahon miqyosida va O'zbekiston kontekstida inflyatsiyani boshqarishda hali ham to'liq yechilmagan bir qator muammolar mavjud. Jumladan, inflyatsiyaning shakllanish omillarini aniq belgilash, monetar va fiskal siyosat vositalarining samaradorligini baholash, shuningdek, global iqtisodiy shoklarning mahalliy inflyatsiyaga ta'sirini oldindan bilish va ularga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish kabi masalalar dolzarbligini saqlab qolmoqda. Bu mavzu bo'yicha olib borilayotgan tadqiqotlar iqtisodiy siyosatni yanada samaraliroq ishlab chiqish va inflyatsion bosimni kamaytirishga xizmat qiladi. Inflyatsiya nazariyasi va amaliyoti bo'yicha jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Milton Fridman (1963) "pul miqdori nazariyasi" orqali inflyatsiyani pul massasining haddan tashqari ko'payishi bilan bog'liq ekanligini isbotladi [5]. Edmund Felps (1967) va Milton Fridman (1968) tomonidan mustaqil ravishda ishlab chiqilgan "kutilayotgan inflyatsiya nazariyasi" inflyatsiyaning sabablarini kutish mexanizmlari bilan izohlaydi va uzoq muddatda Phillips egri chizig' ...