KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekistonda inflyatsiya darajasi 9,8% ni tashkil etib, Markaziy bankning 5% ± 1% lik maqsadli koridoridan yuqori bo‘lgan [1]. Ayni paytda respublika YaIM ning 2023-yildagi o‘sish sur’ati 6% ni tashkil qildi [2], bu esa narxlar o‘sishi sharoitida iqtisodiy faollikni saqlash zarurligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida esa 2023-yilda global inflyatsiya darajasi 6,9% atrofida baholanib [3], rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda Markaziy banklarning pul-kredit siyosati choralarini kuchaytirishga undadi. Xususan, AQSh Federal rezerv tizimi 2022-yil martidan 2023-yil iyuligacha foiz stavkalarini jami 525 bazis punktga oshirgan bo‘lsa [4], Yevropa Markaziy banki ham 2022-yil iyulidan boshlab asosiy qayta moliyalash stavkasini 450 bazis punktga ko‘tardi [5]. Ushbu raqamlar inflyatsiya muammosining global miqyosdagi dolzarbligini va unga qarshi kurashishda samarali mexanizmlarni ishlab chiqishning strategik ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida geosiyosiy keskinliklar, global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va energetika resurslari narxlarining o‘zgaruvchanligi inflyatsion bosimni kuchaytirmoqda. O‘zbekiston sharoitida ham yuqori inflyatsiya darajasi aholining real daromadlarini pasaytirib, investitsiya muhitiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Pulning barqarorligini ta’minlash, inflyatsiyani maqbul darajada ushlab turish va narxlar shoklariga nisbatan iqtisodiyotning chidamliligini oshirish bugungi kunda makroiqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Ushbu muammoni kompleks o‘rganish, uning sabab va oqibatlarini chuqur tahlil qilish, shuningdek, xalqaro ilg‘or tajribalarni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Inflyatsiya va pul barqarorligi masalalari jahon iqtisodiy adabiyotida uzoq yillardan beri muhokama qilinib kelinmoqda. Nobel mukofoti sovrindori Milton Friedman (1963) o‘z tadqiqotlarida inflyatsiyaning asosiy sababchisi pul massasining nazoratsiz o‘sishi ekanligini isbotlagan va monetarizm nazariyasiga asos solgan [6]. Robert Lucas (1972) ratsional kutilmalar nazariyasini ishlab chiqib, pul-kredit siyosatining inflyatsiyaga ta’siri faqat kutilmagan o‘zgarishlar orqali amalga oshishini ko‘rsatgan [7]. Paul Krugman (1998) valyuta krizislari va ularning inflyatsiyaga ta’sirini tahlil ...