KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etgan bo'lsa, qayta moliyalashtirish stavkasi 14% darajasida saqlanib qoldi [1]. Bu ko'rsatkichlar pul-kredit siyosatining samaradorligi va milliy iqtisodiyot barqarorligini ta'minlashda Markaziy bankning mustaqilligi qanchalik muhim rol o'ynashini yaqqol ko'rsatadi. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotlariga ko'ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda Markaziy bank mustaqilligi darajasining har bir foizga oshishi uzoq muddatli inflyatsiya bosimini o'rtacha 0.5-0.7% ga kamaytirishi mumkin [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda jahon bo'ylab Markaziy banklarning pul-kredit siyosati choraklik foiz stavkalarini o'rtacha 0.25-0.5% ga o'zgartirish orqali global inflyatsiyani 0.1-0.3% ga jilovlashga muvaffaq bo'ldi [3]. Ushbu statistik ma'lumotlar Markaziy bankning samarali faoliyati orqali moliyaviy barqarorlikni ta'minlash, aholi real daromadlarini himoya qilish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish qobiliyatini aks ettiradi, bu esa mazkur institutning siyosiy aralashuvlardan xoli holda faoliyat yuritish zaruratini kuchaytiradi. Markaziy bank mustaqilligi, ayniqsa, bozor iqtisodiyoti rivojlanish bosqichida bo'lgan mamlakatlarda, jumladan O'zbekistonda alohida dolzarblikka ega. Hukumatning qisqa muddatli siyosiy maqsadlari ko'pincha Markaziy bankning uzoq muddatli inflyatsiyani jilovlash va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash vazifasiga zid kelishi mumkin. Masalan, byudjet taqchilligini moliyalashtirish uchun pul emissiyasi inflyatsiyaning o'sishiga olib keladi va bu aholining xarid qobiliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi kunda O'zbekiston Markaziy bankining institutsional va operatsion mustaqilligini yanada mustahkamlash, qonunchilik bazasini takomillashtirish hamda uning pul-kredit siyosatining ochiqligi va hisobdorligini oshirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud [5]. Ushbu muammolarni hal etish milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va aholi farovonligini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Markaziy bank mustaqilligi masalasi iqtisodiyot va moliya sohasidagi jahon miqyosidagi ko'plab tadqiqotchilar tomonidan chuqur o'rganilgan. Karl Bruner (1968) va Allan Meltzer (1968) monetar siyosatning iqtisodiy o'zgaruvchilarga ta'sirini tahlil qilib, Markaziy bankning mustaqilligi ...