KURS ISHI

KIRISH Innovatsion iqtisodiyot va uning mexanizmlari bugungi global raqobat muhitida har bir davlatning barqaror rivojlanishi va iqtisodiy mustaqilligini ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekistonning innovatsion faoliyat ko'rsatkichlari global miqyosda nisbatan past bo'lib qolmoqda; Global Innovatsion Indeks 2023 ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston 132 mamlakat orasida 82-o'rinni egallagan [1]. Shu bilan birga, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining atigi 0.2% ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga (R&D) ajratilgan bo'lsa, bu rivojlangan mamlakatlarda o'rtacha 2-3% ni tashkil etadi [2]. Raqamli iqtisodiyotning O'zbekiston YaIMdagi ulushi 2023-yilda 4.9% ga yetdi [3], ammo bu ko'rsatkichni keyingi besh yilda 10% gacha oshirish maqsad qilingan [4]. 2022-yilda innovatsion mahsulotlar eksporti hajmi 150 million dollarni tashkil etgan bo'lsa-da [5], mamlakatning umumiy eksport hajmidagi ulushi juda kamligicha qolmoqda. Ushbu raqamlar innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan kompleks va tizimli choralar ko'rish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Innovatsion iqtisodiyotga o'tish zarurati nafaqat yuqoridagi statistik ma'lumotlar bilan, balki mavjud iqtisodiy muammolar bilan ham bog'liqdir. Xususan, mamlakatimiz iqtisodiyotining xomashyo yo'nalishi saqlanib qolayotgani, yuqori qo'shimcha qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishning sustligi, kichik va o'rta biznesda innovatsion faollikning yetarli darajada emasligi hamda ilm-fan va ishlab chiqarish integratsiyasining sustligi kabi muammolar innovatsion mexanizmlarni takomillashtirish orqali hal etilishi lozim [6]. Bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobatbardoshlikni oshirish, yangi ish o'rinlarini yaratish, aholi turmush darajasini yaxshilash va atrof-muhitni muhofaza qilish kabi global chaqiriqlarga javob berishda innovatsion iqtisodiyot asosiy vosita hisoblanadi. Shuning uchun, ushbu mavzuni chuqur o'rganish, O'zbekiston sharoitida innovatsion rivojlanishning o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash va amaliy takliflar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Innovatsion iqtisodiyot nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosidagi ko'plab yetuk olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Yozef Shumpeter (1942) innovatsiyani iqtisodiy rivojlanishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida ta'riflab, "ijodiy buzish" konsepsiyasini ilgari surgan [7]. Kristofer Freeman (1982) milliy innovatsion ...